Akreditasyon, bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun belirli işleri yapmaya teknik olarak yeterli olduğunun bağımsız biçimde tanınmasıdır. Türkiye'de bu görev, 4457 sayılı Kanun ile kurulan Türk Akreditasyon Kurumu tarafından yürütülür. Bu rehber, laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının akreditasyon sürecinde karşılaştığı hukuki sorunlara ayrılmıştır.
Akreditasyon ile belgelendirme aynı şey değildir
Uygulamada en yaygın karışıklık budur. Belgelendirme, bir ürün ya da sistemin standarda uygunluğunun tespitidir; akreditasyon ise bu tespiti yapan kuruluşun yetkinliğinin tanınmasıdır. Akreditasyon kapsamı dışındaki bir alanda düzenlenen belgenin piyasa denetiminde kabul görmemesi, ticari sözleşmelerde ayıp ve tazminat tartışması doğurur. Bu nedenle kapsam metni, ticari taahhütlerden önce dikkatle okunmalıdır.
Kapsamın sınırlarını okumak
- Akreditasyon belgesinde yer alan deney, muayene veya belgelendirme alanları
- Uygulanan standart ve yöntemlerin belgede tek tek gösterilip gösterilmediği
- Belgenin geçerlilik süresi ve gözetim denetimi takvimi
- Şube veya sahada yapılan işlerin kapsama dahil olup olmadığı
- Kapsam genişletme taleplerinin hangi aşamada bulunduğu
Denetimde uygunsuzluk tespit edilirse
Gözetim denetimlerinde tespit edilen uygunsuzluklar, ağırlığına göre düzeltici faaliyet talebinden kapsam daraltmaya, oradan askıya alma ve iptale kadar uzanabilir. Kuruluşun buradaki en önemli aracı, düzeltici faaliyet planıdır: kök neden analizi somut olmalı, alınan önlemin etkinliği kanıtla desteklenmelidir. Yüzeysel hazırlanan planlar, aynı uygunsuzluğun tekrar tespitine ve daha ağır sonuca yol açar.
Askıya alma ve iptal kararına itiraz
- Karar tebliğ alındığında geçerlilik durumunun müşterilere nasıl bildirileceği planlanır.
- Kurumun kendi itiraz ve şikayet mekanizması süresinde işletilir.
- İdari başvuru yolu tükendiğinde, kamu tüzel kişisi işlemlerine karşı idari yargı yolu değerlendirilir.
- Askı süresince düzenlenen belgelerin akıbeti ve müşterilere karşı sorumluluk ayrıca ele alınır.
- Ticari sözleşmelerdeki akreditasyon şartına bağlı fesih hükümleri gözden geçirilir.
Sözleşmesel riskin önden yönetimi
Akreditasyonun askıya alınması ihtimali, müşteri sözleşmelerine yazılacak bir bildirim ve geçiş hükmüyle yumuşatılabilir. Aynı şekilde, alt yüklenici laboratuvar kullanılıyorsa onun kapsam durumu da düzenli izlenmeli; kapsam dışı bir işin devredilmesi, asıl kuruluşun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Akreditasyon kuralları ve ilgili standartlar dönemsel olarak yenilendiğinden, kuruluşunuzu ilgilendiren bir karar veya uygunsuzluk halinde güncel metinler üzerinden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.