9918 sayılı Cumhurbaşkanı kararı, 154 kV Akmescit-Talas Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında belirlenen taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu tür kararlarda taşınmaz maliki çoğu zaman süreci, arazisine giren ekiplerden ya da mahkemeden gelen bir tebligatla öğrenir. Oysa hukuki imkânların büyük kısmı kararın yayımından sonraki ilk haftalarda kullanılabilir hâldedir.
Acele Kamulaştırma Kararı Neyi Değiştirir
Olağan kamulaştırmada idare, bedel tespiti ve tescil süreci tamamlanmadan taşınmazı kullanamaz. Acele kamulaştırma ise idareye, bedel kesinleşmeden önce mahkemece belirlenen bir bedeli bankaya yatırarak taşınmaza el koyma imkânı verir. Yani mülkiyet hemen geçmese de fiilî kullanım idareye erken aşamada açılır. Enerji iletim hatlarında bu genellikle direk yerleri için mülkiyet, hattın geçtiği koridor için ise irtifak hakkı şeklinde kurulur.
Acelelik Şartı Gerçekten Var mı
Acele kamulaştırma istisnai bir yoldur; idarenin yalnızca projenin varlığını göstermesi tek başına yeterli sayılmaz. Kararın hukuka uygunluğu tartışılırken şu noktalar öne çıkar:
- Projenin kamu yararına dayandığına ilişkin somut gerekçenin ortaya konulup konulmadığı
- Olağan kamulaştırma usulünün neden beklenemediğine dair açıklama bulunup bulunmadığı
- Kararın kapsadığı taşınmazların projeyle ölçülü biçimde sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı
- Güzergâh alternatiflerinin değerlendirilip değerlendirilmediği
İptal Davasında Yargı Yeri ve Süre
Cumhurbaşkanı kararı niteliğindeki acele kamulaştırma kararlarına karşı iptal davası idari yargıda, ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay nezdinde açılır. Genel idari dava açma süresi altmış gündür ve bu süre uygulamada Resmî Gazete yayımı ya da ilgiliye yapılan bildirim esas alınarak hesaplanır. Sürenin başlangıcı konusunda tereddüt varsa beklemek yerine erken dava açmak, hak kaybı riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Yürütmenin Durdurulması Talebini Somutlaştırmak
Enerji hattı çalışmaları hızlı ilerlediğinden, iptal talebiyle birlikte yürütmenin durdurulması istenmesi belirleyici olur. Bu talebin soyut ifadelerle değil; taşınmazın hâlihazır kullanımını, üzerindeki dikili varlıkları, üretim faaliyetini ve işlemin uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç sonuçları belgeyle anlatan bir dosyayla desteklenmesi gerekir.
İlk Aşamada Yapılması Gerekenler
- Tapu kaydını, çaplı krokiyi ve varsa kadastro paftasını temin edin.
- Taşınmazın mevcut hâlini tarih bilgisi görünecek şekilde fotoğraf ve videoyla kayıt altına alın.
- Hattın parselin neresinden geçtiğini gösteren güzergâh bilgisini idareden isteyin.
- Bedel tespiti davasındaki tebligatları ayrı bir takvimde izleyin; idari dava ile bu dosya birbirinden bağımsız yürür.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Parselinizin konumu, hattın geçiş biçimi ve tebligat tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.