İddianamenin kabulüyle birlikte dosya, soruşturmanın gizli düzeninden duruşmanın açık ve süreye bağlı düzenine geçer. Bu geçiş, sanık ve mağdur için yeni haklar doğurduğu kadar, kullanılmadığında geri dönüşü olmayan kayıplar da üretir. Ceza Muhakemesi Kanunu bu aşamada birçok talebi belirli bir ana bağlar; anı kaçırmak, talebin esasını haklı olsa dahi sonuçsuz bırakabilir.
İlk Duruşmadan Önce Tamamlanması Gerekenler
Duruşma gününün beklenmesi yerine, tensip zaptının ve iddianamenin dikkatle okunması gerekir. Hangi delillerin toplanmasına karar verildiği, hangi tanıkların çağrıldığı ve dosyaya hangi kurumlardan yazı yazıldığı bu evrakta görülür. Toplanmasını istediğiniz bir delil listede yoksa, bunun duruşma öncesinde dilekçeyle bildirilmesi zaman kazandırır. Mağdur açısından davaya katılma talebinin en geç hüküm verilmeden önce ileri sürülmesi, kanun yoluna başvurabilmenin ön koşuludur.
Duruşma Sırasında Kaçırılmaması Gereken Anlar
- Okunan her belgeye karşı beyanda bulunma hakkının kullanılması ve beyanın tutanağa geçirtilmesi
- Tanık anlatımındaki çelişkilerin, aynı celsede karşılaştırmalı olarak tutanağa aktarılması
- Bilirkişi raporuna itirazın, rapordaki hangi tespite yönelik olduğunun somut gösterilmesi
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunmanın hazırlanması için makul süre talep edilmesi
- Lehe delillerin, dosya kapanmadan önce eksiksiz sunulması
Ara Kararlara Karşı Ne Yapılabilir
Duruşmada verilen her ara karar tek başına kanun yoluna götürülemez; bir kısmı yalnızca hükümle birlikte denetlenir. Bu nedenle itiraz edilebilir nitelikteki kararlar ile hükümle birlikte incelenecek olanların ayrılması gerekir. Reddedilen bir delil talebinin tutanağa geçirilmesi, hükümden sonraki aşamada denetimin dayanağını oluşturur. Tutanağa geçmemiş bir itirazın sonradan ispatı çok güçtür.
Hüküm Sonrası Süre Yönetimi ve İnfaz Boyutu
Hükmün tefhim mi tebliğ mi edildiği, kanun yolu süresinin başlangıcını belirler. Yüzüne karşı verilen kararda süre tefhimle işlemeye başlar ve duruşmada bulunmama bu süreyi ötelemez. Kararın gerekçesinin sonradan yazılacağı hâllerde dahi başvuru süresinin işlediği unutulmamalıdır. Kesinleşmenin ardından 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimi, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesapları devreye girer; bu hesapların doğruluğu da ayrıca kontrol edilmelidir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, tarafların anlaşması hâlinde doğacak sonuçlar dosyanın bulunduğu aşamaya göre değerlendirilmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; isnat edilen suç, dosyanın aşaması ve tarafların sıfatı sonuçları değiştirdiğinden, savunma veya katılma stratejinizi bir hukukçuyla birlikte kurmanız gerekir.