İddianamenin kabulüyle birlikte dosya, delillerin toplandığı bir soruşturma dosyası olmaktan çıkar ve delillerin tartışıldığı bir yargılamaya dönüşür. CMK ve TCK ile infaz mevzuatının birlikte işlediği bu aşamada, savunmanın en sık yaptığı hata delili elde bulundurmak fakat doğru zamanda dosyaya sunmamaktır. Geç sunulan delil, çoğu zaman hiç sunulmamış gibi sonuç doğurur.
Kovuşturmada delil düzeni nasıl değişir?
Soruşturmada deliller büyük ölçüde savcılık eliyle toplanırken, kovuşturmada taraflar delillerini kendileri ileri sürer ve tartışır. Duruşmada okunmayan, taraflara karşı ileri sürülmeyen bir belgenin hükme esas alınması beklenemez. Bu nedenle savunma tarafının hangi belgeyi hangi oturumda sunacağını baştan planlaması gerekir.
Delil ileri sürmenin doğru zamanı
- Tensip aşamasında dosyanın tamamı incelenir, eksik evrak listelenir.
- İlk duruşmadan önce tanık listesi ve dinlenme sebepleri yazılı olarak bildirilir.
- Kurumlardan celbi istenen kayıtlar için talep, sürenin dolmasını beklemeden yapılır.
- Dijital veriler için inceleme talebi, verinin bulunduğu cihaz belirtilerek açıklanır.
- Karşı delillere ilişkin beyanlar, ilgili oturumda tutanağa geçirilir.
Bilirkişi raporu ve itiraz penceresi
Teknik konularda alınan raporlar dosyanın seyrini belirler. Rapora itiraz edilecekse, itirazın hangi teknik noktaya yöneldiği açıkça gösterilmeli; genel bir itiraz yerine, raporun hangi verisinin hangi belgeyle çeliştiği somutlaştırılmalıdır. Uzman görüşü alınacaksa bunun duruşma takvimiyle uyumlu biçimde zamanlanması gerekir.
Hüküm sonrası süre haritası
Hükmün açıklanmasından sonra kanun yoluna başvuru için tanınan süre kısadır ve gerekçeli kararın tebliği beklenerek geçirilmemelidir. Başvuru süresinde yapılmışsa gerekçeler sonradan ayrıntılandırılabilir. Tebligatın yanlış adrese yapılması gibi kusurlarda ise eski hâle getirme talebinin dayanağı, tebligatın usulsüzlüğünü gösteren belgedir.
Tutanak kontrolü ve dosya takibi
Her oturumdan sonra tutanağın beyanları eksiksiz yansıtıp yansıtmadığı kontrol edilmelidir. Tutanağa geçmeyen bir itiraz, sonraki aşamalarda hiç ileri sürülmemiş gibi değerlendirilebilir. Dosyaya sonradan giren belgelerin de düzenli aralıklarla taranması gerekir; kurumlardan gelen cevap yazıları, savunmanın yönünü değiştirecek bilgiler içerebildiği gibi yeni bir delil talebinin de dayanağı olabilir.
Değerlendirme
Burada anlatılanlar genel usul bilgisidir; suçun niteliği, dosyanın kapsamı ve yargılamanın aşaması sonucu değiştirir. Ceza yargılamasında süreler telafisi güç sonuçlar doğurduğundan, savunmanın bir avukatla yürütülmesi önemlidir.