Ceza soruşturması, dosyanın kaderini belirleyen delillerin büyük bölümünün toplandığı ya da geri dönülmez biçimde kaybolduğu evredir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar da, iddianame de bu evrede biriken malzemeye dayanır. Aşağıdaki notlar, CMK ve TCK çerçevesinde soruşturma aşamasında delil eksikliğinden doğan hak kaybını önlemeye odaklanır.
Delil Neden Soruşturma Evresinde Kaybolur
Güvenlik kamerası sistemleri döngüsel kayıt yapar ve eski görüntülerin üzerine kendiliğinden yazılır. Banka hareketleri ile iletişim kayıtları ancak usulüne uygun bir talep üzerine ilgili kurumdan temin edilir. Tanıkların hatırladıkları ise haftalar geçtikçe belirsizleşir. Uygulamada en sık görülen kayıp sebebi, tarafların nasılsa makam kendiliğinden toplar beklentisiyle beklemesidir.
İlk günlerde korunması gerekenler
- Olay yeri ve çevresindeki kamera kayıtlarının silinmemesi için ilgili yerlere yazılı başvuru
- Telefon, mesajlaşma ve e-posta içeriklerinin cihaz üzerinde bozulmadan saklanması
- Yaralanmayı, hasarı veya zararı gösteren tarihli sağlık ve eksper belgeleri
- Olayı bilen kişilerin kimlik ve iletişim bilgilerinin hemen not edilmesi
Delil Toplanmasını İsteme Hakkının Aktif Kullanımı
Şüpheli, müdafi, mağdur ve vekil, soruşturma makamından belirli delillerin toplanmasını talep edebilir. Sonuç doğuran şey, her türlü delil toplansın biçimindeki genel cümle değil; hangi kurumdan, hangi tarih aralığı için, hangi kaydın istendiğini gösteren adreslenmiş taleptir. Talep reddedilse bile ret gerekçesi dosyaya girer ve sonraki aşamada tartışılacak somut bir zemin bırakır.
Hukuka Aykırı Yolla Elde Edilen Delil Riski
Eksikliği kapatmak için başvurulan bazı yöntemler dosyayı güçlendirmek yerine zayıflatır. Karşı tarafın haberi olmadan sistematik biçimde yapılan kayıtlar, başkasının hesabından çekilen veriler veya kaynağı açıklanamayan belgeler hem ispat değeri taşımaz hem de kişi hakkında ayrı bir suç iddiasını gündeme getirebilir. Bir delilin nasıl elde edildiği, ne gösterdiği kadar belirleyicidir.
Takipsizlik Kararı Çıkarsa
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz, tebliğden itibaren işleyen kısa bir süreye bağlıdır ve sulh ceza hâkimliğince incelenir. İtiraz dilekçesinin gücü haksızlık vurgusunda değil; hangi delilin toplanmadığını, toplansaydı sonucu nasıl değiştireceğini kalem kalem göstermesindedir. Toplanmayan her delil için ulaşılacak kurum ve talep edilecek tarih aralığı ayrıca yazılmalıdır.
Dosya Kapanmadan Son Kontrol
- Beyanlar arasındaki çelişkiler karşılaştırmalı olarak çıkarıldı mı?
- Yazılan müzekkerelerin cevabı gelmiş mi, gelmeyenler takip ediliyor mu?
- Teknik inceleme gerektiren bir husus varsa uzman görüşü zamanında istendi mi?
- Şikâyet süresi ve zamanaşımı bakımından riskli bir isnat bulunuyor mu?
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her ceza dosyasının delil dengesi kendine özgüdür. İsnadın niteliğine göre izlenecek yol değiştiğinden, dosyanızı bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.