Soruşturma evresi, dosyanın hangi mahkemede görüleceğini fiilen belirleyen aşamadır. İsnat edilen fiilin nitelendirilmesi değiştiğinde görevli mahkeme de değişir; bu nedenle nitelendirmeye yönelik itirazın kovuşturma aşamasına bırakılması, çoğu zaman geri dönülemez bir gecikme yaratır. Bu rehber, CMK çerçevesinde soruşturma aşamasında görev tartışmasının nasıl kurulacağına ve hangi delil taleplerinin bu tartışmayı beslediğine odaklanıyor.
Görev tartışmasının kaynağı: fiilin nitelendirilmesi
Görevli mahkeme, iddianameye konu fiilin TCK'daki karşılığına ve kanunda belirlenen görev kurallarına göre saptanır. Uygulamada tartışma genellikle nitelikli hâllerin varlığı, teşebbüs-tamamlanmış suç ayrımı veya zincirleme suç değerlendirmesi üzerinden çıkar. Bu unsurların her biri delille beslenir; dolayısıyla "görev" salt hukuki bir başlık değil, ispat meselesidir.
Soruşturmada istenmesi gereken delil kalemleri
- Olay yeri inceleme ve kamera görüntülerinin çözüm tutanakları.
- İletişim ve iş yeri kayıtlarının, silinme süresi dolmadan muhafazası talebi.
- Dijital materyallerin imaj alınarak incelenmesi ve karşı tarafa da örneğinin verilmesi.
- Bilirkişi incelemesi gereken teknik konularda inceleme kapsamının yazılı olarak belirlenmesi.
- Lehe delillerin toplanması talebi; savcılığın lehe ve aleyhe delilleri birlikte toplama yükümlülüğü vardır.
Talebin yazılı ve gerekçeli olması neden önemli
Sözlü olarak iletilen istekler dosyada iz bırakmaz. Yazılı ve tarihli dilekçeyle yapılan delil talebi, karşılanmadığı takdirde sonraki aşamalarda eksik soruşturma iddiasının dayanağı hâline gelir. Dilekçede talebin ne olduğu kadar, o delilin hangi vakıayı ispata yaradığı da açıklanmalıdır; gerekçesiz talep çoğunlukla "dosyaya katkısı bulunmadığı" değerlendirmesiyle karşılanır.
Yanlış mercie yönelmenin bedeli
Şikâyet veya itirazın yetkisiz makama sunulması her zaman hak kaybına yol açmasa da, dosyanın ilgili birime ulaşması zaman alır ve bu süre içinde kayıtlar silinebilir. Tutuklama, adli kontrol ve el koyma gibi koruma tedbirlerine karşı öngörülen itirazlar ise kısa sürelere tabidir; bu itirazların hangi hâkimliğe veya mahkemeye yapılacağı baştan doğru saptanmalıdır. Kararın tebliğ edildiği tarih, süre hesabının başlangıcı olduğundan tebliğ evrakı mutlaka saklanmalıdır.
İnfaz boyutunu baştan hesaba katmak
5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimi, suçun niteliğine göre farklılaşır. Soruşturma aşamasında yapılan nitelendirme, ileride koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesaplarını doğrudan etkiler. Bu nedenle savunma stratejisi kurulurken yalnızca beraat ihtimali değil, olası nitelendirme senaryolarının infaz üzerindeki sonuçları da birlikte değerlendirilmelidir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı hazırlık
Takipsizlik kararı verildiğinde itiraz, kararın gerekçesine odaklanmalıdır. "Yeterli delil bulunmadığı" gerekçesine karşı yapılacak itirazda, toplanmadığı ileri sürülen delilin adı, bulunduğu yer ve elde edilme yolu somut biçimde gösterilmelidir. Genel ifadelerle yapılan itirazlar sonuç doğurmaz.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Her dosyanın delil durumu ve isnadın niteliği farklı olduğundan, soruşturmanın ilk gününden itibaren hukuki destek alınması yerinde olur.