Kovuşturma evresinde savunmanın gücü kadar belirleyici olan bir başlık daha vardır: kanun yolu takvimi. CMK, aynı dosyada birbirinden farklı sürelere tabi birden çok başvuru yolu öngörür ve bunların hangisinin hangi makama verileceği karıştırıldığında, esasa ilişkin en güçlü savunma dahi incelenemeden kalabilir.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Zemin
Soruşturma evresindeki taleplerin muhatabı Cumhuriyet savcılığıyken, iddianamenin kabulüyle birlikte dosya mahkemeye geçer ve tüm talepler artık mahkemeye yöneltilir. Bu geçiş anında savcılığa gönderilen dilekçeler dosyaya girse bile zaman kaybı yaratır. Duruşma gününün belirlenmesiyle birlikte tanık listesi, bilirkişi talebi ve delil ikamesi istekleri için de fiilî bir zamanlama disiplini doğar; delil talebini esas hakkında mütalaadan sonraya bırakmak, reddedilme ihtimalini artırır.
Üç Farklı Süre, Üç Farklı Yol
- Ara kararlara ve tutukluluk gibi tedbirlere karşı itiraz yolu kısa süreye tabidir ve kararı veren makama verilir.
- İstinaf başvurusu, hükmün açıklandığı veya tebliğ edildiği tarihten itibaren işleyen süre içinde yapılır.
- Temyiz, istinaf sonrası aşamada ve daha uzun bir süre içinde gündeme gelir.
Bu üç yolun ortak noktası şudur: dilekçe, kural olarak hükmü veren mahkemeye sunulur. Doğrudan bölge adliye mahkemesine veya başka bir adliyeye verilen dilekçenin dosyaya ulaşması gecikebilir ve süre tartışması doğar.
Tefhim ile Tebliğ Ayrımı
Hüküm yüze karşı açıklandığında süre kural olarak bu andan itibaren işler; sanık veya müdafi duruşmada hazır değilse tebliğ tarihi esas alınır. Uygulamada en sık yaşanan kayıp, kısa kararın açıklandığı duruşmada bulunulmasına rağmen gerekçeli kararın tebliği beklenerek sürenin geçirilmesidir. Güvenli yöntem, hükmün açıklandığı tarihi esas alarak süre içinde başvuruda bulunmak, gerekçeleri ise gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra ek dilekçeyle tamamlamaktır.
Duruşma Öncesi Hazırlık Sırası
- Dosya bir bütün hâlinde alınır ve iddianamedeki her isnat ayrı satırda listelenir.
- Her isnat için lehe ve aleyhe delil karşılaştırmalı olarak işaretlenir.
- Toplanmasını istediğiniz deliller, neden gerekli olduğu açıklanarak yazılı dilekçeye bağlanır.
- Tanıkların hangi vakıayı aydınlatacağı tek tek belirtilir; genel ifadeler talebi zayıflatır.
- Uzlaştırma veya seri muhakeme gibi alternatif usullerin kapsamda olup olmadığı kontrol edilir.
Hüküm Kesinleştikten Sonra
İnfaz aşamasına geçildiğinde muhatap yeniden değişir. Cezanın infazına, koşullu salıverilme hesabına veya denetimli serbestlik uygulamasına ilişkin şikâyetler 5275 sayılı Kanun çerçevesinde infaz hâkimliğine yapılır; hükmü veren mahkemeye yöneltilen bu tür talepler görev yönünden reddedilir. TCK kapsamındaki lehe kanun değerlendirmeleri ise ayrı bir usulle gündeme gelir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her dosyanın kendi seyri vardır. Süreye bağlı bir işlem yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz, geri dönülmez kayıpların önüne geçebilir.