Ceza soruşturması, kovuşturmadan farklı olarak dar zaman dilimlerinde ilerleyen ve çoğu adımı geri alınamayan bir süreçtir. Soruşturma aşamasında verilen kararlara karşı itiraz imkânı bulunsa da bu imkân genellikle çok kısa sürelerle sınırlıdır. CMK sistematiğinde itiraz süresinin kaçırılması, esasa ilişkin ne kadar güçlü argüman bulunursa bulunsun sonucu değiştirmez.
Hangi Kararlara İtiraz Edilir
Soruşturma evresinde itiraza konu olabilecek kararlar birbirinden farklı mercilere yöneltilir ve farklı içerik gerektirir:
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itiraz
- Tutuklama, adli kontrol ve bunların devamına ilişkin kararlar
- Elkoyma ve arama tedbirlerine yönelik itirazlar
- Dosyaya erişimin kısıtlanmasına ilişkin karara itiraz
- Yakalama ve gözaltı işlemlerine karşı başvurular
Süre Tebliğle Başlar, Öğrenmeyle Değil
İtiraz süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren işler ve CMK'da öngörülen on beş günlük süre birçok karar bakımından esas alınır. Uygulamadaki en yaygın kayıp, kararın avukata değil doğrudan ilgiliye tebliğ edilmesi ve bilginin gecikmeli iletilmesidir. Bu nedenle adres ve iletişim bilgilerinin dosyada güncel tutulması, tek başına bir usul tedbiridir.
İtiraz Dilekçesinin İçeriği
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itirazda amaç, savcılığın vardığı sonucu tekrar tartışmak değil; hangi delilin toplanmadığını veya hangi delilin yanlış değerlendirildiğini göstermektir. Etkili bir itiraz şu sırayı izler:
- Karardaki maddi tespitlerle dosyadaki belge arasındaki uyumsuzluklar tek tek işaretlenir.
- Toplanmamış deliller, nereden ve nasıl temin edilebileceği belirtilerek sıralanır.
- Dinlenmemiş tanıkların beyanının hangi noktayı aydınlatacağı açıklanır.
- Fiilin hukuki nitelendirmesine ilişkin itiraz varsa ayrı bir başlık altında ele alınır.
İnfaz Boyutu Baştan Düşünülür
Soruşturma aşamasında alınan tedbirler, ileride 5275 sayılı kanun kapsamındaki infaz rejimini de etkileyebilir. Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu, adli kontrol tedbirlerinin süresi ve bu dönemde yapılan başvurular dosyanın sonraki aşamaları için kayıt değeri taşır. Bu nedenle her tedbir kararı, sadece o anki etkisiyle değil ileriye dönük sonucuyla birlikte değerlendirilmelidir.
Takip Tablosu Kurmak
Soruşturma numarası, her kararın tarihi, tebliğ tarihi, itiraz son günü ve itirazın yöneltileceği merci tek bir tabloda tutulmalıdır. Aynı dosyada birden fazla tedbire itiraz ediliyorsa bunların süreleri farklı günlerde dolabilir; tek bir takvim üzerinden yürütmek en güvenli yöntemdir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Suçun türü, tedbirin niteliği ve dosyanın durumu izlenecek yolu belirleyeceğinden, soruşturma başladığı andan itibaren hukuki destek almanız önem taşır.