Soruşturmanın tamamlanıp iddianamenin kabul edilmesiyle dosya, savunma açısından bambaşka bir zemine geçer. Kovuşturma aşamasında kaybedilen hakların çoğu dramatik bir anda değil, tarihi kaçırılmış bir dilekçe ya da zamanında ileri sürülmemiş bir talep nedeniyle sessizce kaybedilir. CMK'nın öngördüğü usul, esasa ilişkin savunmanın da taşıyıcısıdır.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Görev Dağılımı
Kovuşturmanın başlaması, delil toplama inisiyatifinin mahkemeye geçtiği anlamına gelmez. Aksine, savunmanın talep etmediği araştırmanın kendiliğinden yapılmaması olağandır. Bu nedenle iddianamenin tebliğinden sonraki ilk hazırlık, iddianamedeki her isnadın hangi delile dayandığını çıkarmak ve karşı delil listesini oluşturmaktır. Bu liste ilk duruşmadan önce sunulduğunda, tanıkların ve belgelerin duruşmaya yetişme ihtimali artar.
Duruşma Öncesi Talep Edilmezse Geç Kalınanlar
- Kamera, iletişim veya işlem kayıtlarının kaybolmadan celbi.
- Tanıkların açık kimlik ve adres bilgisiyle listelenmesi.
- Bilirkişi incelemesinin konusunun ve sorularının yazılı olarak belirlenmesi.
- Hukuka aykırı elde edildiği düşünülen delile ilişkin itirazın tutanağa geçirilmesi.
- Uzlaştırma veya lehe hükümlerin uygulanmasına dair taleplerin zamanında ileri sürülmesi.
Bu taleplerin duruşmada sözlü olarak dile getirilip tutanağa geçirilmemesi, sonraki aşamada denetlenebilir bir dayanak bırakmaz.
Tutukluluk ve Ara Kararlara İtiraz
Tutukluluğun devamına ilişkin ara kararlar, esas hükümden bağımsız ve kendi süresi içinde itiraza tabidir. Bu itirazların gerekçesi her seferinde yenilenmeli; dosyaya giren yeni delil, tamamlanan araştırma veya değişen kişisel durum somut biçimde gösterilmelidir. Aynı metnin tekrar sunulması, incelemenin şeklî kalmasına yol açar.
Gerekçeli Karar ve Kanun Yolu Takvimi
Kovuşturmanın en kritik süre eşiği hükümden sonra başlar. Duruşmada tefhim edilen kısa karar ile daha sonra tebliğ edilen gerekçeli karar arasındaki farkın doğru okunması gerekir; kanun yoluna başvuru süresinin hesabı bu ayrıma bağlıdır. Adres değişikliğinin bildirilmemesi nedeniyle gerekçeli kararın eski adrese tebliğ edilmesi, uygulamada en çok karşılaşılan hak kaybı sebeplerinden biridir. Başvuru dilekçesinde sebeplerin somutlaştırılması, sonradan tamamlanacak bir eksiklik olarak görülmemelidir.
İnfaz Aşamasına Hazırlık
Hüküm kesinleştiğinde 5275 sayılı Kanun kapsamındaki hesaplamalar devreye girer. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve mahsup taleplerinde dayanak belgelerin önceden hazırlanması, infaz savcılığı ve infaz hâkimliği aşamasındaki başvuruların gecikmesini önler.
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol haritasıdır; isnadın niteliği, dosyanın kapsamı ve mahkemenin usulü uygulanacak adımları değiştirebilir. Ceza dosyanızda somut duruma göre hukuki destek alınması önemlidir.