İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın karşılanmasını isteyen kişi için asıl zorluk, zararın miktarını hesaplamak değil, davanın hangi tarihten itibaren hangi süre içinde açılacağını doğru belirlemektir. İYUK, işlemden doğan zararlar ile eylemden doğan zararlar için farklı bir başlangıç noktası öngörür ve bu ayrımın karıştırılması, esasa hiç girilmeden verilen ret kararlarının başlıca sebebidir.
İşlemden Doğan Zarar ile Eylemden Doğan Zarar Ayrımı
Zarar, tebliğ edilen bir idari işlemden kaynaklanıyorsa dava süresi işlemin tebliğ tarihinden işler. Zarar bir idari eylemden kaynaklanıyorsa, dava açılmadan önce idareye başvurulması gerekir; bu başvuru, eylemin ve zararın öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ve her hâlde eylem tarihinden itibaren öngörülen üst sınır içinde yapılmalıdır. İdarenin cevabı veya cevap vermemesi üzerine dava süresi yeniden işlemeye başlar.
Otuz Günlük Süreyle Karşılaşılan Hâller
Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmedikçe idare mahkemelerinde ve vergi mahkemelerinde farklıdır; vergi uyuşmazlıklarında daha kısa olan süre uygulanır. VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde, ihbarnamenin tebliği, ödeme emrinin tebliği ve haciz işlemi gibi her aşama kendi süresini doğurur. Bu nedenle tek bir dosyada birbirini izleyen birden fazla dava süresi bulunabilir; hepsi aynı takvimde işaretlenmelidir.
Başvuru Metninde Zararın Kurulması
- Zarara yol açan işlem veya eylem tarih ve içerikle tanımlanır.
- İdarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk hâli ayrı ayrı gerekçelendirilir.
- Maddi zarar kalemleri belgelenerek listelenir, manevi zarar ayrıca istenir.
- Faiz başlangıcı ve türü açıkça belirtilir.
- Islah ihtimali düşünülerek miktar konusunda çekince ifadesi kullanılır.
Delil Eksikliğinin İdari Yargıdaki Karşılığı
İdari yargıda yargılama kural olarak dosya üzerinden yürüdüğü için, sunulmayan bir belgenin duruşmada sözlü açıklamayla telafi edilmesi mümkün değildir. Zararın miktarını gösteren fatura, ekspertiz, sağlık raporu veya gelir kaybını belgeleyen kayıtlar dilekçe ekinde bulunmadığında, mahkeme yalnızca idarenin savunma ekinde gönderdiği belgelere bakar. Ayrıca idareden gelmesi gereken belgeler için ara karar talebinin dilekçede açıkça yazılmaması da sık görülen bir eksikliktir.
Yürütmenin Durdurulması Talebinin Yeri
Tam yargı davası çoğunlukla parasal bir sonuca yöneliktir; ancak zarara yol açan işlem hâlen uygulanıyorsa, iptal talebiyle birlikte yürütmenin durdurulması istenmesi zararın büyümesini önleyebilir. Bu talebin gerekçesinde telafisi güç zararın somut olarak gösterilmesi gerekir; genel ifadeler bu talebin reddine yol açar.
Bu değerlendirme genel niteliktedir. İşlemin türü, tebliğ tarihleri ve uygulanacak özel kanun süreyi değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.