İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davasında en sık kaybedilen şey hak değil, süredir. İYUK sisteminde başvuru mercii, süre ve dava türü birbirine bağlı çalışır; birinde yapılan hata diğerini de geçersiz kılar. Bu liste, otuz günlük dava açma süresi ekseninde merci hatalarını azaltmayı hedefler.
İşlemden mi, Eylemden mi Doğuyor
Zarar bir idari işlemden kaynaklanıyorsa dava açma süresi, işlemin yazılı bildiriminden itibaren işler ve işlemin iptali ile birlikte veya ayrıca tazminat istenebilir. Zarar idari bir eylemden doğuyorsa önce idareye başvurulması gerekir; bu ön başvuru dava şartı niteliğindedir. Eylemi işlem gibi değerlendirip doğrudan dava açmak, dosyanın esasa girilmeden reddiyle sonuçlanır.
Süreyi Başlatan Ana Doğru Saptamak
- Tebligatın hangi adrese ve kime yapıldığı, tebliğ mazbatasındaki tarih
- Zararın öğrenildiği tarih ile eylemin gerçekleştiği tarihin ayrı ayrı kaydı
- İdareye yapılan ön başvurunun evrak kayıt numarası ve tarihi
- İdarenin cevabı ya da cevap verilmemesi halinde zımni ret sayılan tarih
- Adli tatil, mücbir sebep gibi süreyi etkileyen hallerin not edilmesi
Görevli ve Yetkili Yargı Yeri
Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerden doğan uyuşmazlıklar vergi mahkemesinde, diğer idari uyuşmazlıklar idare mahkemesinde görülür. Bazı davalarda ilk derece sıfatıyla Danıştay görevlidir. Yetki bakımından ise zararın doğduğu yer veya davalı idarenin bulunduğu yer ölçütleri devreye girer. Adli yargıda açılması gereken bir uyuşmazlığın idari yargıya taşınması ya da tersi, görev reddiyle sonuçlanır ve yeni dosyada süre tartışması doğar.
Dava Açmadan Önce Sıralı Adımlar
- Uyuşmazlığın idari yargıya mı adli yargıya mı ait olduğunu netleştirin.
- Ön başvuru gerekiyorsa yazılı olarak yapıp kaydını saklayın.
- Zararı kalem kalem hesaplayın; maddi ve manevi talepleri ayrı gösterin.
- Faiz başlangıç tarihini talep metninde açıkça belirtin.
- Yürütmenin durdurulması istenecekse gerekçeyi ayrı başlık altında kurun.
Islah ve Ek Talep Boşluğu
Zarar miktarı dava açılırken tam bilinmiyorsa, yargılama sırasında bilirkişi raporuna göre talebin artırılması imkânı gözetilmelidir. Bu imkânın kullanılabilmesi için dilekçede talebin niteliğinin ve hesaplama yönteminin baştan doğru kurulması gerekir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; idari süreçlerde tarihler ve belgeler sonucu belirlediğinden dosyaya özgü inceleme yapılmasında yarar vardır.