İdari yargıda kaybedilen dosyaların önemli bir kısmı esastan değil, süreden ve mercii yanlışlığından kapanır. Tam yargı davalarında bu risk daha da yüksektir; çünkü zarar bazen bir işlemden, bazen doğrudan bir idari eylemden doğar ve her iki halin başlangıç noktası farklıdır.
İşlemden Doğan Zarar ile Eylemden Doğan Zararı Ayırmak
Bir idari işlem tesis edilmiş ve tebliğ edilmişse süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Buna karşılık idari bir eylemden doğan zararlarda, dava açılmadan önce ilgili idareye başvurularak zararın karşılanmasının istenmesi gerekir. Bu ön başvuru bir formalite değil, İYUK uyarınca aranan bir dava ön şartıdır. Doğrudan mahkemeye gidilen dosyalarda karar, esas incelenmeden verilir.
Süreler Neden Tek Bir Rakamla Anlatılamaz?
- İdari yargıda genel dava açma süresi altmış gün olmakla birlikte, vergi mahkemelerinde açılacak davalarda süre otuz gündür.
- Özel kanunlarda farklı ve daha kısa süreler öngörülebilir; VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki bazı işlemler bunun tipik örneğidir.
- İşleme karşı üst makama yapılan başvuru süreyi durdurur; ancak idarenin cevabı veya cevap verilmemesi halinde süre kaldığı yerden işler.
- Tebligatın usulsüz olduğu iddiası ileri sürülecekse, öğrenme tarihi belgeyle desteklenmelidir.
Zararı Kalem Kalem Göstermek
Tam yargı davasının teknik zorluğu, tazminatın hesaplanabilir olmasıdır. Dilekçede maddi ve manevi zarar ayrı ayrı gösterilmeli; maddi zarar için harcama belgeleri, gelir kaybı hesabı, onarım veya yenileme bedelleri, tedavi ve bakım giderleri kalemlendirilmelidir. "Fazlaya ilişkin haklar saklı" ifadesi tek başına yeterli değildir; talep edilen tutarın dayanağı gösterilmelidir.
İlliyet Bağını Kurmanın Yolu
- İdarenin hangi eylemi veya işlemi yaptığı, hangi tarihte gerçekleştiği yazılır.
- Hizmetin gereği gibi işlemediği nokta somutlaştırılır; genel eleştiri yerine belirli bir eksiklik gösterilir.
- Zararın bu eksiklikten doğduğu, tarih sıralı belgelerle bağlanır.
- Varsa üçüncü kişi kusuru veya zarar görenin katkısı da ayrıca değerlendirilir.
Yürütmenin Durdurulması Talebini Doğru Zamanda Kurmak
Vergi ve kamu alacağı dosyalarında tahsil işlemlerinin devam etmesi, dava sonuçlanmadan telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle yürütmenin durdurulması talebi, dava dilekçesiyle birlikte ve ayrı bir gerekçe bölümüyle kurulmalıdır. Talep, işlemin açıkça hukuka aykırılığı ve doğacak zararın niteliği başlıkları altında somut verilerle desteklenmelidir.
İdari yargıda süre hesabı dosyaya özgüdür ve tek bir kurala indirgenemez. Bu metin genel bir çerçeve sunar; tebliğ evrakı ve işlem türü üzerinden bireysel bir inceleme yapılması gerekir.