İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında, hukuki gerekçe ne kadar güçlü olursa olsun süre hesabı yanlışsa dosya esasa girilmeden reddedilir. İYUK bu alanda birden çok başlangıç anı tanımlar ve hangi anın uygulanacağı, zararın işlemden mi yoksa eylemden mi doğduğuna bağlıdır. Aşağıda bu ayrım ve buna bağlı başvuru sırası ele alınmaktadır.
İşlemden Doğan Zarar ile Eylemden Doğan Zararın Ayrılması
Zarar, tebliğ edilen bir idari işlemden kaynaklanıyorsa dava süresi işlemin tebliğiyle işlemeye başlar. Zarar idari bir eylemden — örneğin bir hizmetin kusurlu yürütülmesinden — doğuyorsa, dava açılmadan önce ilgili idareye başvurularak zararın giderilmesinin istenmesi gerekir. Bu ön başvuru bir formalite değil, davanın görülebilmesinin şartıdır. İdarenin cevap vermemesi de sonuç doğurur ve kendi süresini başlatır.
Dilekçeyi Kurarken İki Talebi Ayırmak
- İşlemin hukuka aykırılığı ileri sürülüyorsa iptal talebi ayrı bir kalem olarak yazılır.
- Zararın giderimi için tazminat tutarı, hesap yöntemi gösterilerek talep edilir.
- Tutarın tam olarak belirlenemediği hallerde talebin sonradan artırılabilmesine ilişkin usul imkânı baştan dikkate alınmalıdır.
- Faiz başlangıç tarihi ayrıca ve gerekçeli biçimde belirtilir.
- Telafisi güç zarar varsa yürütmenin durdurulması talebi, gerekçesiyle birlikte dilekçeye eklenir.
Vergi Boyutu Girdiğinde Takvim Değişir
Uyuşmazlık vergi ve buna bağlı alacaklara ilişkinse, VUK ve tahsilat aşamasında 6183 kapsamındaki özel süre ve usuller devreye girer. Uzlaşma, düzeltme talebi veya ödeme emrine itiraz gibi kurumların her biri kendi takvimini taşır ve bunlardan birine başvurmak, diğer yolun süresini her durumda korumaz. Bu nedenle vergisel bir bileşen varsa, genel idari yargı takvimi tek başına referans alınmamalıdır.
Usule Aykırı İşlemin En Pahalı Hâli
Bu alanda en sık görülen kayıp, eylemden doğan zararlarda ön başvuru yapılmadan doğrudan dava açılmasıdır; dosya usulden reddedilirken arada dava süresi de tükenmiş olabilir. İkinci sık hata, idareye yapılan başvurunun hangi tarihte tebliğ edildiğinin belgelenmemesidir. Üçüncüsü, birden çok idarenin sorumluluğu söz konusuyken davanın yalnızca birine yöneltilmesi ve husumet yönünden ret kararıyla karşılaşılmasıdır. Dördüncüsü ise dilekçe ret kararı sonrası yenileme süresinin kaçırılmasıdır; bu süre kısa ve kesindir.
Zarar Hesabını Belgelendirmek
Tam yargı davasında talebin miktarı kadar, o miktarın nasıl bulunduğu da denetlenir. Tedavi ve bakım giderleri, kazanç kaybı, malvarlığındaki eksilme ve manevi zarar ayrı kalemler halinde gösterilmeli; her kaleme karşılık gelen belge dilekçe ekinde numaralandırılmalıdır. Bilirkişi incelemesi bekleniyorsa, rapora karşı beyan süresi takvimde ayrı bir kontrol noktası olarak tutulmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi yansıtır; zararın kaynağı ve idarenin işlem tarihi süre hesabını doğrudan değiştirir. Başvuru öncesinde tebligat belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız isabetli olacaktır.