İdareden kaynaklanan zararın tazmini istendiğinde dosyanın kaderi, genellikle zararın büyüklüğünde değil, sürenin nereden başlatıldığında düğümlenir. İYUK, tam yargı davalarında işleme dayalı zararlarla eyleme dayalı zararlar için farklı bir zaman mimarisi kurar. VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki dosyalarda ise bambaşka süreler devreye girer. Bu rehber, hangi kapıdan girdiğinizi belirlemeye odaklanır.
İdari İşlemden Doğan Zarar
Zarar bir idari işlemden kaynaklanıyorsa, dava açma süresi kural olarak işlemin yazılı bildirimi tarihinden itibaren altmış gündür. Bu aşamada üç seçenek vardır: doğrudan tam yargı davası açmak, iptal davasıyla birlikte tazminat istemek ya da önce iptal davası açıp karardan sonra tam yargı davasına yönelmek. Seçim, ispat kolaylığı ve faiz başlangıcı bakımından sonuç doğurur; bu nedenle ilk dilekçe yazılmadan önce kararlaştırılmalıdır.
İdari Eylemden Doğan Zarar: Önce Başvuru
Zarar bir idari eylemden (hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi) doğuyorsa, doğrudan dava yolu açık değildir. İYUK, ilgilinin önce ilgili idareye başvurmasını arar. Bu başvuru, eylemin ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde, her hâlde eylem tarihinden itibaren daha uzun bir üst sınır içinde yapılmalıdır. İdarenin cevabı üzerine ya da cevap verilmemesi hâlinde zımni ret oluştuktan sonra dava süresi işlemeye başlar.
Zımni ret nasıl hesaplanır?
Başvuruya süresi içinde yanıt verilmemesi istemin reddi sayılır ve dava süresi bu andan itibaren işler. İdareden sonradan gelen olumsuz cevap, kural olarak yeni bir süre yaratmaz; bekleyen taraf çoğu zaman burada süre kaybeder.
Vergi Uyuşmazlıklarında Ayrı Takvim
- Vergi ve ceza ihbarnamelerine karşı dava süresi genel idari dava süresinden kısadır; ihbarnamenin tebliğ tarihi esastır.
- Uzlaşma başvurusu yapıldığında sürenin nasıl işlediği ayrıca hesaplanmalıdır; uzlaşmanın sağlanamaması hâlinde kalan süre kısa olabilir.
- 6183 sayılı Kanun kapsamındaki ödeme emri ve haciz işlemlerine karşı başvuru süreleri çok daha dardır; bunlar tam yargı davası süresiyle karıştırılmamalıdır.
Zarar Kalemlerini Ölçülebilir Kurmak
- Maddi zarar kalemleri belge bazında ayrıştırılır: yapılan harcamalar, kazanç kaybı, malvarlığındaki eksilme.
- Manevi tazminat talebi ayrı bir başlık altında ve olayla bağı kurularak gerekçelendirilir.
- Faizin başlangıç tarihi ve türü açıkça belirtilir; talep edilmeyen faiz hükmedilmez.
- Miktar tam belirlenemiyorsa, ıslah imkânı gözetilerek talep sonucu buna göre kurulur.
Yürütmenin Durdurulması Kararının Etkisi
İptal davasında yürütmenin durdurulması kararı alınması, zararın büyümesini engelleyebileceği gibi tazminat talebinin kapsamını da etkiler. Zararın önlenebilir kısmının önlenmemesi, ileride tartışma konusu olabilir; bu nedenle karar alındıktan sonra idarenin uygulamayı durdurup durdurmadığı takip edilmelidir.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Zararın kaynağı, idarenin türü ve işlem-eylem ayrımı süreleri kökten değiştirdiğinden, sürenin dolmasını beklemeden dosyanıza özgü değerlendirme yaptırmanız önerilir.