İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi istenen tam yargı davalarında, uyuşmazlığın kaderini iki unsur belirler: idarenin sorumluluğunu gösteren bağ ve zararın miktarını gösteren belgeler. İYUK, VUK ve 6183 sayılı kanunun etkili olduğu bu alanda yazılı yargılama esas olduğundan, dosyaya konulmayan hiçbir husus kendiliğinden dikkate alınmaz.
Zarar Kalemlerini İdareyle İlişkilendirmek
Tam yargı dosyasında sık görülen zayıflık, zararın varlığının anlatılıp idarenin davranışıyla bağının kurulmamasıdır. Her kalem için üç soruya cevap verilmelidir: zarar hangi tarihte doğdu, idarenin hangi işlem veya eylemi bu sonuca yol açtı, arada başka bir etken var mı. Bu bağ kurulmadığında belge sayısının çokluğu sonucu değiştirmez.
Duruşma Talebi Ne Zaman Anlam Taşır
İdari yargıda duruşma, dosyanın tamamının sözlü olarak yeniden anlatılacağı bir aşama değildir. Talep, dosyada yazıyla anlatılması güç olan teknik bir ayrımın veya bilirkişi raporundaki bir hatanın doğrudan açıklanması gerektiğinde işlevlidir. Duruşmaya gidilecekse, konuşulacak hususların birkaç başlıkla sınırlandırılması ve her başlığın dosyadaki hangi sayfaya dayandığının önceden belirlenmesi gerekir.
İdarenin Dosyasını Getirtmek
Uyuşmazlığa esas belgelerin çoğu idarenin arşivindedir. Bu belgelerin dosyaya kazandırılması için yapılan talebin somut olması gerekir: hangi tarihli işlem, hangi birim, hangi dosya numarası. Genel ifadelerle yapılan talepler çoğunlukla karşılıksız kalır. İdarenin savunmasıyla birlikte gönderdiği belgelerin eksik olduğu düşünülüyorsa, eksikliğin hangi belgeye ilişkin olduğu ayrıca belirtilmelidir.
Bilirkişi ve Keşif Aşaması
Değer kaybı, imar durumu veya teknik hizmet kusuru gibi konularda inceleme yaptırılması gündeme gelir. Bu aşamada hazırlıklı olmak için:
- İnceleme öncesinde mevcut durumu gösteren tarihli fotoğraf ve ölçüm kayıtları hazırlanmalıdır
- Rapora esas alınmasını istediğiniz belgeler ayrı bir liste hâlinde sunulmalıdır
- Rapor geldiğinde itiraz, sonuca değil kullanılan veriye ve yönteme yöneltilmelidir
Süre ve Ön Başvuru Kaydının Önemi
İdari yargıda süreler kısa ve kesindir; ayrıca kimi hâllerde idareye başvuru aşaması dava açmadan önce tamamlanır. Bu başvurunun yapıldığı tarih ve idarenin cevabı ya da cevapsız kalması, dava süresinin hesabında belirleyicidir. Bu nedenle her başvurunun tarihli bir kaydı saklanmalı; posta ve elektronik gönderi teyitleri dosyaya eklenmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; uyuşmazlığın konusu, idarenin türü ve zararın niteliği izlenecek usulü değiştirebilir. Dava açmadan önce belgelerinizi ve süreleri bir hukukçuyla birlikte kontrol etmeniz önerilir.