Tam yargı davası, iptal davasından farklı olarak yalnızca işlemin hukuka aykırılığıyla ilgilenmez; idarenin eylem veya işlemi ile doğan zarar arasındaki nedensellik bağının ispatını da gerektirir. Dosyaların önemli bir bölümü bu bağın kurulamaması nedeniyle sonuçsuz kalır.
Zararın Kalemleri ve Dayanağı
Talep edilen tutar, iddia edilen zararın hesabına dayanmalıdır. Maddi zarar bakımından fiili kayıp ile yoksun kalınan kazancın ayrı ayrı gösterilmesi; manevi zarar bakımından ise olayın ağırlığını ortaya koyan somut olguların sıralanması gerekir. İYUK kapsamında açılan davada zarar kalemleri belirsiz bırakıldığında, bilirkişi incelemesi hesaplanacak bir zemin bulamaz.
Nedensellik Dosyasını Kurmak
- İdari işlem veya eylemin gerçekleştiği tarihi gösteren resmî evrak
- Zararın ortaya çıktığı anı belgeleyen kayıtlar ve tarihli fotoğraflar
- Araya giren üçüncü kişi davranışı varsa bunu değerlendiren teknik rapor
- Hizmet kusuru iddiasını destekleyen denetim, teftiş ve inceleme raporları
- İdareden istenecek işlem dosyasının tamamı
Duruşma Talebi Ne Zaman Anlam Kazanır
İdari yargılama esas olarak yazılı usule dayanır; bu nedenle duruşma talebi, dosyanın yazılı olarak anlatılamayan bir boyutu olduğunda değer taşır. Teknik bilirkişi raporunun tartışmalı olduğu, olayın oluş biçiminin dosyadan yeterince anlaşılmadığı ya da idarenin savunmasının yazılı beyanla karşılanamayacağı hâllerde duruşma isteminde bu gerekçe açıkça belirtilmelidir. Duruşmaya hazırlanırken, karşı tarafın savunmasındaki her iddiaya karşılık gelen belge numarasının önceden listelenmesi süreyi verimli kullanmayı sağlar.
Süre Hesabında Öğrenme ve İşlem Tarihi Ayrımı
- İdari eylemden doğan zararlarda, önce idareye başvuru aşaması gündeme gelir; bu başvurunun tarihi belgelenmelidir.
- Zararın öğrenildiği tarih ile eylemin gerçekleştiği tarih farklı olabilir; ikisi ayrı ayrı kaydedilmelidir.
- İdarenin başvuruya cevap vermemesi de sonuç doğurur; bu nedenle bekleme süresi takvime işlenmelidir.
- Dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında zararın gerçekliği tartışılmadan dava reddedilir.
Vergi ve Kamu Alacağı Boyutu Karışmasın
Aynı olayda hem bir vergi tarhiyatı hem de idarenin eyleminden doğan zarar bulunabilir. VUK ve 6183 çerçevesindeki uyuşmazlıklar kendi süre ve başvuru rejimine tabidir; bunların tam yargı talebiyle aynı dilekçede karıştırılması, dosyanın usulden zayıflamasına yol açar. İki hattın ayrı dosyalar hâlinde ancak eşgüdümlü yürütülmesi daha güvenli bir yol sunar.
Bu değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır; olayın türü, idarenin niteliği ve zararın kapsamı süre ve ispat gereklerini değiştirebilir. Somut dosyada başvuru sırasının bir hukukçu ile planlanması yerinde olur.