Tam yargı davası, idari işlem veya eylemden doğan zararın parasal olarak karşılanmasını amaçlar. İptal davasından farkı, tartışmanın hukuka aykırılıkla bitmemesi; zararın miktarının ve nedensellik bağının da ortaya konulması gerekmesidir. Uygulamada dosyaların çoğu bu ikinci halkada zayıf kalır.
Zararı Rakama Dönüştürmek
İdari yargıda hâkim resen araştırma yetkisine sahiptir; ancak bu yetki, davacının hesap yapma yükünü ortadan kaldırmaz. Talep edilen tutarın nasıl bulunduğu dilekçede gösterilmelidir. Maddi zararda fiili harcama belgeleri, kazanç kaybında ise kaybın hesaplanmasına esas alınan veriler dosyaya konulmalıdır. Manevi zarar talebinde ise olayın etkisini somutlaştıran bilgiler, soyut ifadelerden daha ikna edicidir. Miktarın sonradan artırılması ihtimali düşünülerek talebin baştan doğru kurgulanması, süre bakımından güvenli yoldur.
İdari Yargının Yazılılık İlkesi ve Duruşma
İYUK düzeninde yargılama kural olarak dosya üzerinden yürür. Duruşma isteniyorsa bunun dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir; sonradan hatırlanan bir talep her zaman karşılık bulmaz. Duruşmaya hazırlanırken sözlü açıklamanın yazılı beyanı tekrar etmesi bir şey kazandırmaz. Verimli olan yöntem, dosyadaki tek bir kritik çelişkiyi, örneğin idarenin savunmasındaki bir tarih uyumsuzluğunu, sözlü olarak ortaya koymaktır.
Yargı Yolunu ve Mercii Şaşırmamak
Tam yargı dosyalarında en sık rastlanan kayıp, davanın adli yargıda açılmasıyla yaşanır. İdarenin kamu gücü kullanarak yaptığı işlem ve eylemlerden doğan zararlar idari yargıya aittir; buna karşılık idarenin özel hukuk ilişkilerinden doğan bazı uyuşmazlıklar adli yargıda görülür. Ayrım yanlış yapıldığında verilen görev ret kararı, dava açma süresi bakımından ağır bir baskı yaratır. Vergisel uyuşmazlıklarda tablo daha da ayrışır: VUK kapsamındaki tarhiyata karşı açılacak dava ile 6183 sayılı Kanun uyarınca düzenlenen ödeme emrine karşı ileri sürülebilecek sınırlı itiraz sebepleri aynı şey değildir. Ödeme emri aşamasında tarhiyatın esasını tartışmaya çalışmak sonuç vermez.
Dosya Öncesi Başvuru Adımı
Bazı hâllerde dava açılmadan önce idareye başvurulması ve bir cevap ya da zımni ret oluşması beklenir. Bu adım atlandığında dava, esası incelenmeden reddedilebilir. Hazırlık aşamasında şu üç şey mutlaka belgelenmelidir:
- Zarara yol açan işlem veya eylemin öğrenildiği tarih
- İdareye yapılan başvuru ve varsa idarenin cevabı
- Zararın hesabına esas alınan veriler ve dayanakları
Kapanış
İdari yargıda süreler kısa ve katıdır; usule ilişkin küçük bir tercih hatası esasa hiç girilmeden dosyayı kapatabilir. Somut olayınızda hangi yargı kolunun ve hangi dava türünün uygun olduğunu, belgeleri gören bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.