İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini istendiğinde, dosyanın başarısı çoğu zaman dava dilekçesinden önceki aşamada belirlenir. İYUK sistematiğinde zararın kaynağının işlem mi eylem mi olduğu, ön başvurunun gerekip gerekmediğini ve sürenin ne zaman başladığını doğrudan etkiler. Bu ayrım gözden kaçtığında dava, esasa girilmeden usul yönünden sonuçlanabilir.
İşlemden Doğan Zarar ile Eylemden Doğan Zarar
Bir idari işlemin uygulanması nedeniyle zarar doğmuşsa, tazminat talebi işlemin iptali istemiyle birlikte veya iptal kararından sonra ileri sürülebilir. Buna karşılık idari bir eylemden kaynaklanan zararlarda, dava açılmadan önce idareye başvurulması aranır. Bu başvuru bir formalite değil, dava şartı niteliğindedir ve atlanması hâlinde dosya esastan incelenmez. Eylemin öğrenildiği tarihin belgelenmesi ise sürenin başlangıcını tartışmalı olmaktan çıkarır.
Duruşma Talebini Dilekçede Belirtmek
Vergi ve tam yargı uyuşmazlıklarında duruşma, taraf talebine bağlı olarak gündeme gelir. Talebin dava dilekçesinde açıkça yazılması, sonradan doğabilecek tartışmaları önler. Duruşma isteminin unutulması, özellikle teknik hesaplama içeren dosyalarda tarafın sözlü açıklama imkânını fiilen ortadan kaldırır. Duruşmaya hazırlıkta şu üç başlık ayrı ayrı çalışılmalıdır:
- Zararın kalemleri ve her kalemin dayandığı belge.
- İdarenin savunmasındaki hizmet kusuru itirazına verilecek karşılık.
- Bilirkişi raporundaki hesap yöntemine ilişkin somut itirazlar.
Süre Riskinin Yoğunlaştığı Noktalar
Ön başvurunun cevapsız kalması hâlinde de süre işlemeye devam eder; idarenin sessiz kalması, dava açma hakkını süresiz biçimde açık tutmaz. Bu nedenle başvuru tarihinden itibaren beklenecek süre ile dava açma süresi tek bir takvimde birlikte izlenmelidir. Ayrıca VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde, ödeme emrine karşı başvuru süreleri genel idari dava süresinden farklı düzenlenmiştir; bu farkın gözden kaçması sık rastlanan bir kayıp nedenidir.
Yürütmenin Durdurulması Talebini Konumlandırmak
Tazminat istemine eşlik eden bir iptal talebi varsa, yürütmenin durdurulması istemi zararın büyümesini engelleyebilir. Bu talepte telafisi güç zararın somut olarak ortaya konması beklenir; genel ifadelerle kurulan istemler çoğunlukla karşılık bulmaz. Talep dilekçesinde işlemin hukuka aykırılığı ile zararın ağırlığının ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Kapanış
İdari yargıda usul kuralları esasa girilmesinin ön koşuludur ve bu kuralların çoğu süreye bağlıdır. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; zararın türü, idarenin niteliği ve işlem tarihi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dosyanızı süre işlemeye başlamadan önce hukuki değerlendirmeye açmanız uygun olur.