İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi istendiğinde, dosyanın yazılı yargılama düzeni içinde nasıl kurulduğu sonucu belirler. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu yazılılığı esas aldığından, duruşma talebi kendiliğinden bir avantaj sağlamaz; ancak zararın tartışmalı olduğu dosyalarda anlatımın sözlü olarak açıklanmasını mümkün kılar. Doğru soru şudur: bu dosyada duruşma neyi değiştirecek?
Zararı Doğuran Sebebi Ayrıştırmak
Tam yargı talebi, bir işlemin hukuka aykırılığından da doğabilir, idarenin hizmeti hiç veya gereği gibi yerine getirmemesinden de. Bu ayrım, ön başvurunun gerekip gerekmediğini ve sürenin nereden işleyeceğini doğrudan etkiler. İşlemden doğan zararlarda iptal ile tazminatın birlikte mi ayrı mı istendiği de baştan kararlaştırılmalıdır.
Ön Başvuruyu Atlamamak
İdareye yapılan ön başvuru pek çok dosyada dava şartı niteliğindedir ve içeriği sonradan dava dilekçesini sınırlar. Başvuruda zarar kalemleri belirtilmemişse, dava aşamasında bunların tartışılması güçleşebilir. Başvurunun kayda girdiği tarih, cevap tarihi ve cevapsız geçen süre tek bir tabloda tutulmalıdır; bu tablo aynı zamanda süre savunmasına karşı ilk cevaptır.
Zarar Kalemlerini Hesaplanabilir Yazmak
- Fiilen yapılan harcamalar ve bunların belgeleri
- Yoksun kalınan kazancın hesaplanma yöntemi
- Zararın doğduğu tarihin gerekçesiyle birlikte gösterilmesi
- Faiz talebinin başlangıç tarihi ve dayanağı
- Manevi talep varsa dayandığı somut olgular
Hesaplama yöntemi yazılmadan verilen toplu rakamlar, bilirkişi aşamasında dosyayı geciktirir ve talebin bir kısmının belirsiz kalmasına yol açar.
Vergi Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Ayrı Hat
Zararın kamu alacağının takibinden doğduğu hâllerde tablo değişir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun idari çözüm yolları ile 6183 sayılı Kanun kapsamındaki takip işlemlerine karşı öngörülen itiraz hattı, tam yargı talebinden bağımsız olarak işler. Bu iki hattın karıştırılması, yanlış merciye başvuru ve süre kaybı riskini beraberinde getirir.
Uzlaşma Yoluna Gitmek ile Yargılamayı Sürdürmek
İdari çözüm yollarının açık olduğu dosyalarda tercih, yalnızca tutar karşılaştırmasıyla yapılmamalıdır. Uzlaşma sonucunun dava yolunu kapatıp kapatmadığı, hangi kalemleri kapsadığı ve ileride doğabilecek zararlara etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Yargılamanın sürdürülmesi tercih ediliyorsa, duruşma talebinin dilekçede usulüne uygun biçimde yer alması gerekir; sonradan ileri sürülen talepler her zaman karşılanmaz.
Yukarıdaki sıralama tipik bir tam yargı dosyasını tarif eder. İdarenin işlem türü ve zararın niteliği değiştikçe adımların sırası da değişeceğinden, dilekçe hazırlanmadan önce dosyanın bütünüyle incelenmesinde yarar vardır.