İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın tazmini için açılan tam yargı davası, iptal davasından farklı bir usul mantığına sahiptir. Zararın öğrenildiği an, ön başvurunun yapılıp yapılmadığı ve hangi idare mahkemesinin yetkili olduğu iç içe geçer. İYUK, VUK ve 6183 sayılı Kanun uygulamasında bu üç halkadan biri kopduğunda dava esasa girilmeden reddedilebilir.
Eylemden Doğan Zararda Ön Başvuru Zorunluluğu
İdari eylemlerden doğan zararlarda, dava açılmadan önce ilgili idareye başvurularak zararın karşılanmasının istenmesi gerekir. Bu başvuru bir dava şartıdır ve atlanması hâlinde dava usulden reddedilir. Başvuru dilekçesinde zararın kalemleri ayrıştırılmalı, hangi eylemden hangi zararın doğduğu somut olarak gösterilmelidir. İdarenin cevap vermemesi hâlinde de dava yolu açılır; bu nedenle başvurunun kayıt tarihi belgelenmelidir.
İşlem mi Eylem mi Sorusu
Zarar bir idari işlemden doğuyorsa ön başvuru şartı aranmaz; süreler doğrudan işlemin tebliğinden itibaren işler. Zarar bir hizmet kusurundan, yani fiilî davranıştan kaynaklanıyorsa ön başvuru yolu devreye girer. Uygulamada işlem ve eylem birlikte bulunabilir; örneğin kusurlu bir denetim faaliyeti ile buna dayanan bir yaptırım kararı aynı dosyada tartışılabilir. Bu durumda iptal ve tam yargı taleplerinin birlikte mi ayrı mı ileri sürüleceği baştan kararlaştırılmalıdır.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
- Kural olarak zarara yol açan eylemin gerçekleştiği yer idare mahkemesi yetkilidir.
- Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer ölçüt alınır.
- Kamu görevlilerinin özlük haklarına bağlı zararlarda görev yeri esas alınır.
- Vergi ve amme alacağı kaynaklı uyuşmazlıklarda vergi mahkemesi görevlidir.
- Görevsiz veya yetkisiz mahkemeye açılan dava gönderilse de zaman kaybı yaratır.
Zararın Öğrenilmesi ve Belgelenmesi
Sürenin başlangıcı, zararın öğrenildiği tarihtir. Bedensel zararlarda tedavi süreci devam ederken kesin sonuç doğmamış olabilir; bu durumda raporun kesinleştiği an ile öğrenme anı tartışılır. Zarar tutarı davanın açıldığı anda net değilse, talebin fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kurulması ve bilirkişi incelemesi sonrasında ıslah imkânının korunması gerekir. Hesap raporları, fatura ve ödeme belgeleri tarih sırasına göre klasörlenmelidir.
Dosya Kurmanın Sırası
- Zararın kaynağı işlem ve eylem olarak ayrıştırılır.
- Ön başvuru gerekiyorsa zaman kaybetmeden yapılır ve kayıt altına alınır.
- İdarenin cevap veya sükût tarihi kaydedilir.
- Yetkili mahkeme, olayın gerçekleştiği yer üzerinden belirlenir.
- Talep kalemleri ölçülebilir biçimde tabloya dökülür.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. İdari yargıda süreler kısa ve katı uygulandığından, başvuru dilekçesini vermeden önce dosyanızın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesinde yarar vardır.