İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmininde davanın kaderi çoğu zaman dilekçenin içeriğinden önce, ön başvurunun doğru kurulup kurulmadığında belirlenir. İYUK çerçevesinde yürüyen bu aşamada yapılan usul hatası, esasen haklı olan talebin incelenmeden reddine yol açabilir. Vergi ve kamu alacağı boyutu bulunan dosyalarda VUK ile 6183 sayılı Kanun kapsamındaki ayrı yollar da devreye girdiğinden, hangi yolun izleneceği baştan netleşmelidir.
Ön Başvurunun İşlevi ve Sınırı
Ön başvuru, idareye zararı giderme imkânı tanıyan bir aşamadır; ancak her tam yargı talebinde aynı işlevi görmez. İşlemden doğan zarar ile eylemden doğan zarar birbirinden farklı bir başlangıç noktasına sahip olduğundan, başvurunun gerekli olup olmadığı ve süresinin ne zaman işlemeye başladığı dosyanın niteliğine göre değişir. Bu ayrım yapılmadan atılan adım, ya gereksiz bir bekleme ya da süresinde açılmamış bir dava sonucu doğurur.
Başvuru Metninde Bulunması Gerekenler
- Zarara yol açtığı ileri sürülen işlem veya eylemin tarihi ve içeriği açıkça belirtilmelidir.
- Zararın hangi tarihte öğrenildiği, öğrenmeyi gösteren belgeyle birlikte yazılmalıdır.
- Talep edilen tutar kalemler hâlinde gösterilmeli, toplam rakam belirsiz bırakılmamalıdır.
- Başvurunun yapıldığı idarenin işlemi tesis eden birim olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Başvurunun kayda giriş tarihini gösteren belge mutlaka saklanmalıdır.
Zararın Kalemlere Ayrılması
Tam yargı davalarında en çok emek isteyen kısım, zararın hesaplanabilir hâle getirilmesidir. Maddi zarar bakımından fiili kayıp ile yoksun kalınan kazanç ayrı ayrı gösterilmeli; her kalem için dayanak belge eşleştirilmelidir. Manevi zarar talebi ise soyut bir rakam olarak değil, olayın kişide yarattığı somut sonuç üzerinden temellendirilmelidir. Hesaplanabilir olmayan talep, dava aşamasında ıslah ve harç sorunlarını da beraberinde getirir.
Yanlış Merci ve Süre Riskine Karşı Kontrol
- Uyuşmazlığın idari yargıya mı adli yargıya mı ait olduğu, hizmet kusuru ayrımı üzerinden değerlendirilir.
- Başvuruya verilen cevabın niteliği, cevap verilmemesi hâlinin sonucuyla birlikte takvime işlenir.
- Aynı olaydan doğan iptal ve tazminat talepleri arasındaki bağlantı önceden kurgulanır.
- Kamu alacağına ilişkin ihtilaflarda 6183 sayılı Kanun kapsamındaki ayrı itiraz yolları kontrol edilir.
- Görev veya yetki yönünden ret ihtimaline karşı dosyanın yeniden sunum planı hazırlanır.
Dava Aşamasına Geçerken
Dava dilekçesindeki vakıa anlatımının ön başvuru metniyle çelişmemesi gerekir. Başvuruda dar tutulan bir zarar tanımının davada genişletilmesi, hem tutarlılık hem de süre tartışması doğurur. Bu nedenle ön başvuru, geçiştirilecek bir formalite değil, davanın iskeletini kuran ilk metin olarak yazılmalıdır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacı taşır. Her dosyada idarenin faaliyet alanı, zararın türü ve öğrenme tarihi farklı bir takvim doğurduğundan, başvuru yapılmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.