Tam yargı davasında esasa hiç girilmeden verilen ret kararlarının önemli bir kısmı, davadan önce yapılması gereken idari başvurunun atlanmasından ya da başvurunun yetkisiz bir birime yapılmasından kaynaklanır. İYUK, idari eylemler ile idari işlemler için farklı bir başlangıç noktası öngörür; vergi uyuşmazlıklarında ise VUK ve 6183 sayılı Kanun kendi başvuru yollarını getirir. Aşağıdaki liste, dilekçe yazılmadan önce yapılacak eleme adımlarını içerir.
İşlem mi, Eylem mi? İlk Ayrım
Zararın kaynağı bir idari işlem ise dava, işlemin tebliğinden itibaren işleyen genel dava süresi içinde doğrudan açılabilir; iptal ve tam yargı talepleri birlikte ileri sürülebilir. Zarar bir idari eylemden doğuyorsa dava açılmadan önce ilgili idareye başvurulması gerekir. İYUK bu başvuru için eylemi öğrenme tarihinden itibaren bir yıllık, her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıllık bir üst sınır öngörür. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, süre ya da ön başvuru şartı yönünden reddedilebilir.
Başvuru Hangi İdareye Yapılır?
- Zarara yol açan hizmeti yürüten idare mi, denetleyen idare mi belirlendi mi?
- Hizmet taşra teşkilatı eliyle yürütülüyorsa merkez teşkilatına yapılan başvuru gecikmeye yol açar mı?
- Birden çok idarenin katkısı varsa başvuru hepsine ayrı ayrı yapıldı mı?
- Başvurunun kayda giriş tarihi belgelenebiliyor mu?
Yanlış mercie yapılan başvuruda evrakın ilgili idareye ulaşması zaman alır; bu süre içinde dava süresinin tükenmesi en sık rastlanan hak kaybı biçimidir.
Cevap, Zımni Ret ve Dava Takvimi
İdare, başvuruya kanunda öngörülen süre içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Cevabın kısmen olumlu olması hâlinde kabul edilmeyen kalemler bakımından dava açma zorunluluğu devam eder. Takvimin tek bir tabloda tutulması, başvuru ve dava sürelerinin birlikte izlenmesini sağlar.
Vergi Uyuşmazlıklarında Ayrı Yol Haritası
VUK; tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma ile düzeltme talebi gibi ayrı mekanizmalar öngörür ve bu yolların kullanılması dava süresini etkileyebilir. 6183 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ödeme emrine karşı dava süresi ise genel süreden kısadır ve tebliğ tarihinden itibaren işler. Ödeme emrine karşı ileri sürülebilecek sebeplerin sınırlı olduğu, esasa ilişkin itirazların tarhiyat aşamasında dile getirilmesi gerektiği göz önünde tutulmalıdır.
Zarar Kaleminin Hesaplanması
- Maddi zarar kalemleri belgeye bağlanır; fatura, ödeme kaydı ve teknik rapor ayrı başlıklarda toplanır.
- Manevi zarar talebi, olayın niteliği ve etkisiyle ilişkilendirilerek gerekçelendirilir.
- Faiz başlangıç tarihi talep içinde açıkça gösterilir.
- Dilekçede talep sonucu rakamsal olarak yazılır; ıslah imkânı ayrıca değerlendirilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Ön başvuru şartı, süreler ve görevli yargı yeri; olayın idari eylem mi işlem mi olduğuna göre değişir. Dosyanızın koşullarını bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz, usul kaynaklı kayıpların önüne geçer.