İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi için açılan tam yargı davasında iki eksen belirleyicidir: sürenin hangi tarihten işlemeye başladığı ve zararın belgeyle ortaya konabilmesi. İYUK sistemi süre konusunda katıdır; bu yüzden tebliğ tarihinin doğru saptanması, davanın esasına geçilip geçilemeyeceğini tek başına belirleyebilir.
Sürenin Başlangıcını Kim Belirler
İdari işlemlerde süre kural olarak yazılı bildirimle işlemeye başlar. Ancak uygulamada tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı sıkça tartışılır: bildirimin muhatabın yerine başkasına yapılması, tebliğ mazbatasındaki şerhin eksik doldurulması ya da elektronik bildirimin ulaşma anının belirsiz kalması gibi durumlar süre hesabını değiştirir. İdari eylemlerden doğan zararlarda ise başlangıç anı, zararın ve idareyle bağlantısının öğrenildiği tarih üzerinden kurulur; bu noktada rapor, tutanak ve yazışma tarihleri belirleyici olur.
Ön Başvuru Basamağı Atlanmamalı
İdari eylem kaynaklı tam yargı davalarında idareye başvuru basamağı dava şartı niteliği taşır. Bu başvurunun konusu, talep edilen tutarı ve dayandığı olguları içermesi gerekir. Başvuru dilekçesinin kaydını gösteren belge, sonradan sürenin durduğunu kanıtlamak açısından dosyanın en değerli evrakıdır.
Zararın Kalemlere Ayrılması
Tam yargı davasında talep, tek bir toplam rakam yerine kalem kalem gösterilmelidir:
- Fiilen yapılmış harcamalar ve bunların fatura karşılıkları
- Gelir veya kazanç kaybını gösteren mali kayıtlar
- Tedavi, bakım ya da onarım gibi süreklilik arz eden giderler
- Manevi zarara temel oluşturan olgusal anlatım
Vergi uyuşmazlıklarıyla kesişen dosyalarda VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki tarh, tahakkuk ve takip evrakının tarih sırasıyla dizilmesi gerekir; ödeme emrine karşı gidilecek yol ile tarhiyata karşı gidilecek yol birbirinden farklıdır ve bunların karıştırılması esas incelemesini engeller.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
Zararın büyümesini engellemek isteyen davacı için yürütmenin durdurulması talebi, sonradan eklenen bir ayrıntı değil dava dilekçesinin bir parçası olarak kurgulanmalıdır. Telafisi güç zararın hangi somut olguyla ortaya çıkacağı gösterilmediğinde talep soyut kalır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; işlemin türü, bildirimin biçimi ve idarenin faaliyet alanı sonucu etkileyeceğinden, süre hesabının dosya evrakı üzerinden bir hukukçuyla doğrulanması yerinde olur.