Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar nedeniyle mirasçıların saklı payının zedelendiği ileri sürüldüğünde, tereke tasfiyesi ile ortaklığın giderilmesi talebi çoğu zaman iç içe geçer. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda başarı, tereke mevcudunun tarih sırasına göre yeniden kurulmasına bağlıdır. Saklı pay iddiası, hesap yapılmadan ileri sürüldüğünde soyut kalır.
Tereke Tablosu Nasıl Kurulur
İlk adım, mirasın açıldığı tarihteki aktif ve pasifin listelenmesidir. Ardından mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve TMK uyarınca tereke hesabına eklenmesi gereken kazandırmalar belirlenir. Bu tabloda her kalem için edinme tarihi, devir tarihi, devir bedeli ve devir tarihindeki gerçek değer ayrı ayrı gösterilmelidir. Bedelin düşük gösterilmesi tartışmalıysa, satış bedeli ile emsal değer arasındaki fark belgeyle ortaya konur.
Bağış mı, Gerçek Satış mı
- Devir bedelinin ödendiğini gösteren banka kayıtları veya bunların hiç bulunmayışı.
- Devralanın devir tarihindeki gelir ve malvarlığı durumu; ödeme gücünün varlığı.
- Devir sonrası taşınmazın kullanımının kimde kaldığı, kira ve fatura kayıtları.
- Aynı dönemde diğer mirasçılara yapılan kazandırmalar ve bunların dengesi.
- Vasiyetname varsa açılma tarihi ve tebliğ edilen mirasçılar.
Hak Düşürücü Süre Baskısı
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre ile her hâlde daha uzun bir azami süreye tabidir. Uygulamada öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği ayrıca tartışılır; bu nedenle tapu kaydının ne zaman alındığı, veraset belgesinin ne zaman çıkarıldığı gibi tarihler dosyada belgeyle sabitlenmelidir. Süre riski nedeniyle, mirasçılar arasındaki görüşmelerin sürüyor olması davayı geciktirmenin gerekçesi yapılmamalıdır.
Paylaşma Anlaşması ile Dava Arasında Karar Vermek
Mirasçılar aralarında paylaşma sözleşmesi yaparak süreci kısaltabilir; bu yol, taşınmazın açık artırmayla satılması riskini ortadan kaldırır. Ancak imzalanan metnin tenkis ve denkleştirme taleplerini de kapsayıp kapsamadığı açıkça yazılmalıdır. Kapsamı geniş tutulmuş bir feragat kaydı, sonradan ortaya çıkan tereke unsurları bakımından mirasçıyı hak arayamaz duruma düşürebilir.
Buradaki anlatım genel bir çerçeve sunar; tereke unsurları, kazandırmaların niteliği ve mirasçı sayısı hesapları tümüyle değiştirir. Saklı pay iddiasında bulunmadan önce tereke hesabının bir hukukçu eşliğinde çıkarılması yerinde olacaktır.