Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden doğan ortaklık, paylaşma gerçekleşene kadar sürer. Bu ortaklık sona erdirilirken en çok sorun çıkaran nokta, paylaşıma konu malvarlığının tam olarak bilinmemesidir. Terekeye dahil olduğu bilinmeyen bir alacak veya sağlığında yapılmış bir devir, paylaşımın sonucunu tamamen değiştirebilir. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, tereke resmini eksiksiz çıkarmaya odaklanır.
Tereke Resminin Çıkarılması
Paylaşım talebinden önce miras bırakanın aktif ve pasifinin dökümü yapılmalıdır. Taşınmaz kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, şirket payları ve alacaklar kadar; borçlar, kefaletler ve devam eden davalar da bu resmin parçasıdır. Pasif kalemler göz ardı edildiğinde, paylaşım sonrası mirasçılar beklenmedik yükümlülüklerle karşılaşabilir.
Taraf Teşkili ve Mirasçılık Belgesi
Paylaşıma ilişkin taleplerde tüm mirasçıların yer alması gerekir; eksik taraf teşkili dosyanın esasa girilmeden beklemesine yol açar. Bu nedenle güncel mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği ilk aşamada temin edilmelidir. Mirasçılardan birinin ölmüş olması halinde onun mirasçılarının da belirlenmesi gerekir; bu zincir çoğu zaman gözden kaçar.
Denkleştirme ve Tenkis İddialarının Belgelenmesi
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devir ve bağışlara ilişkin tapu ve banka kayıtları
- Devrin karşılığının gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren ödeme belgeleri
- Devir tarihindeki değeri ortaya koyan resmi veriler
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı
Bu iddialar ileri sürülecekse, hangi işlemin hangi tarihte yapıldığı ve neden denkleştirmeye tabi olduğu ayrı ayrı açıklanmalıdır. Toplu ve genel ifadelerle ileri sürülen iddialar, inceleme dışında kalabilir.
Paylaşım Biçiminin Belirlenmesi
Mirasçılar arasında anlaşma sağlanabiliyorsa paylaşım sözleşmesi, sürecin en hızlı ve en az maliyetli yoludur. Anlaşma sağlanamadığında ise malların aynen paylaştırılması ya da satış yoluyla paylaşım gündeme gelir. Aynen paylaşım talebi, malların değer olarak denk gruplara ayrılabildiğini gösteren verilerle desteklenmelidir; aksi halde satış yönünde ilerleyen bir süreçle karşılaşılır.
Paylaşım Öncesi Son Kontroller
- Tapu, banka ve sicil kayıtlarını ölüm tarihi itibarıyla güncelleyin.
- Borç ve alacakları ayrı bir listede toplayın.
- Sağlığında yapılan devirleri tarih sırasına dizin.
- Tüm mirasçıların ve varsa altsoylarının kimliğini teyit edin.
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır. Terekenin yapısı, mirasçıların sayısı ve yapılmış işlemler sonucu belirgin biçimde etkileyebileceğinden, paylaşım öncesinde dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.