Miras uyuşmazlıklarında en çok karşılaşılan hata, haklı bir itirazın yanlış dava türüyle ileri sürülmesidir. Vasiyetnameye yönelik itiraz, iddianın niteliğine göre farklı yollara ayrılır ve her yolun kendi süresi, ispat düzeni ve sonucu vardır. TMK ölüme bağlı tasarrufların şeklini, iptal ve tenkis hâllerini, saklı payı düzenlerken; HMK ispat ve yargılama usulünü belirler. Aşağıdaki liste, delil eksikliği nedeniyle sonuçsuz kalan başvuruları önlemeye yöneliktir.
Önce şekil denetimi
Vasiyetnamenin türü, denetimin ilk basamağıdır. El yazılı vasiyetnamede metnin, tarihin ve imzanın mirasbırakanın kendi el yazısıyla olması aranır; resmî vasiyetnamede ise memur önünde ve tanıklarla izlenen usul belirleyicidir. Sözlü vasiyet ise ancak olağanüstü koşullara bağlıdır. Şekil eksikliği iddiası ileri sürülecekse, aslının ve açılış tutanağının dosyaya getirtilmesi istenmelidir.
Hangi dava: iptal mi, tenkis mi
- Tasarruf ehliyeti bulunmadığı, irade sakatlığı ya da şekle aykırılık ileri sürülüyorsa iptal talebi gündeme gelir.
- Tasarruf geçerli ancak saklı payı zedeliyorsa tenkis talebi söz konusu olur.
- Metnin anlamı tartışmalıysa tasarrufun yorumu talebi ayrı bir yol oluşturur.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler gizlenmiş bir tasarruf niteliğindeyse muvazaa iddiası ayrıca değerlendirilir.
Bu ayrım yapılmadan yazılan dilekçe, talep sonucunun sonradan değiştirilmesini gerektirir ve usul sınırlarına takılabilir.
Ehliyet iddiasında sağlık kayıtları
Ehliyetsizlik iddiasının kaderini, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın dönemin tıbbi kayıtları belirler. Hastane dosyası, reçete geçmişi, tedavi raporları ve varsa vesayet dosyası dava dilekçesinde delil olarak açıkça gösterilmeli, ilgili kurumlardan getirtilmesi talep edilmelidir. Yalnızca tanık beyanına dayanan iddialar çoğu zaman yetersiz kalır.
Sürelerin başlangıcı ve öğrenme tarihi
Miras dosyalarında süreler, çoğunlukla vasiyetnamenin okunması ve ilgililere bildirilmesiyle işlemeye başlar. Bu nedenle sulh hukuk mahkemesindeki açılış ve tebliğ tarihleri ayrı bir takvimde tutulmalıdır. Terekedeki mal kaçırılma riski varsa, esas talep hazırlanırken terekenin korunmasına yönelik tedbir istemi de eşzamanlı olarak gündeme getirilmelidir.
Tereke tespiti ve paylaşım hazırlığı
Veraset ilamı, tapu ve banka kayıtları, şirket payları ve borç dökümü bir arada toplanmadan paylaşım tartışması sağlıklı yürümez. Terekedeki borçların da envantere işlenmesi, sonraki hesaplarda sürpriz doğmasını engeller.
Bu yazı genel bilgi vermek için hazırlanmıştır; mirasbırakanın tasarrufları, aile yapısı ve belgelerin durumu sonucu tümüyle değiştirebilir. Dava türü seçilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.