Saklı paylı mirasçının, murisin sağlığında yaptığı kazandırmalarla payının zedelendiğini fark etmesi çoğu zaman tereke belgelerinin toplanmasıyla olur. Bu aşamada en sık yapılan hata, tenkis talebini yanlış bir usul kanalına sokmak ve süreyi işlemeye devam ederken beklemektir. Aşağıda TMK ve HMK ekseninde, tenkis dosyasının hangi kapıdan yürütüleceği ele alınmıştır.
Tenkis Talebi Hangi Kapıdan Yürür?
Tenkis, bağımsız bir dava olarak açılabildiği gibi, açılmış bir mirasa ilişkin davada def'i olarak da ileri sürülebilir. Bu ikili yapı fark edilmezse, mirasçı hâlihazırda taraf olduğu bir dosyada savunma yoluyla koruyabileceği hakkı için ayrı bir dosya açar; ya da tersine, ayrı dava açması gerekirken def'i ile yetinir. Görev bakımından tereke ile ilgili tespit ve koruma işlemleri ile asıl uyuşmazlığın çözümü farklı mahkemelerin işidir; talebin niteliği belirlenmeden dilekçe yazılmamalıdır.
Üç Aylık Süre Tenkisin Süresi Değildir
Miras hukukunda üç aylık süre denince akla mirasın reddi ve terekenin defterinin tutulmasına ilişkin başvurular gelir. Tenkis hakkı ise bu takvime tabi değildir; saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı bir süreye ve her hâlde ölüm ile başlayan daha uzun bir üst süreye tabidir. Uygulamada iki takvimin birbirine karıştırılması iki yönlü zarar doğurur: üç ay geçti diye tenkisten vazgeçilir veya tenkis düşünülürken ret süresi kaçırılır.
Kazandırma Envanteri Çıkarılmadan Dilekçe Yazılmaz
Tenkis hesabı, terekenin ölüm anındaki gerçek değerine sağlar arası kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Bu nedenle dosyanın omurgası, tapu kayıtları, banka hareketleri, şirket pay defterleri ve sigorta poliçelerinden oluşan bir envanterdir. Envanter çıkarılmadan yazılan dilekçede talep sonucu belirsiz kalır; belirsiz alacak ile kısmi dava tercihi de yanlış yapılır.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Bedeli
- Görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen başvuru süresi kaçırıldığında dava açılmamış sayılır.
- Sulh hukuk mahkemesinden istenmesi gereken tereke tedbiri, asliye dosyasında talep edilince mallar elden çıkarılır.
- Yurt dışındaki taşınmazlar bakımından yabancı unsurlu yetki tartışması baştan kurgulanmazsa tasfiye eksik kalır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Veraset ilamı ve mirasçılık sıfatı belgelendirilir.
- Murisin son on yıldaki taşınmaz ve şirket payı devirleri çıkarılır.
- Devirlerin bedelli mi bağış niteliğinde mi olduğu ayrıştırılır.
- Değer tespiti için keşif ve bilirkişi talebi dilekçeye baştan yazılır.
- Tedbir talebi, dava dilekçesiyle aynı anda ileri sürülür.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her terekenin yapısı farklıdır. Kazandırmaların türü ve tarihleri, hem görevli mahkemeyi hem de hesabı değiştirebileceğinden, dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.