Miras dosyalarında birbirine yakın görünen ama tamamen farklı işlev gören süreler vardır. Mirasın reddi için tanınan üç aylık süre ile tenkis davasındaki bir yıllık süre bunların başında gelir. Bu rehber, TMK ekseninde tenkis talebinin zamanlamasını ve doğru mercii belirlemeye odaklanır.
Üç Ay Hangi Talebe Aittir?
Üç aylık süre tenkise değil, mirasın reddine ilişkindir. Yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Tenkis davası ise saklı payı zedelenen mirasçının açtığı ayrı bir davadır ve saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu iki süreyi karıştırmak, hem gereksiz ret beyanına hem de tenkis hakkının kaybına yol açabilir.
Görev ve Yetki Ayrımı
- Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Mirasın reddi, mirasçılık belgesinin iptali talebi ve terekeye ilişkin koruma önlemleri sulh hukuk mahkemesinin alanındadır.
- Yetkili mahkeme, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
- Mirasçılık belgesi noterden de alınabilir; ancak yabancılık unsuru bulunan hâllerde mahkemeye başvurulur.
- Tapu iptali ve tescil talebiyle birleştirilecek iddialarda görev yeniden değerlendirilmelidir.
Tenkis Hesabına Hazırlık
Tenkis, soyut bir adalet talebi değil hesaba dayanan bir davadır. Bu nedenle terekenin ölüm anındaki durumu, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar ve saklı pay oranları birlikte ele alınmalıdır. Toplanacak veriler arasında tapu kayıtları ve devir tarihleri, banka hesap hareketleri, şirket pay defteri kayıtları, taşınır devirlerine ilişkin belgeler ve varsa vasiyetname bulunur. Kazandırmanın gerçek bir satış mı yoksa bağış niteliğinde mi olduğu tartışmalıysa, bedelin fiilen ödenip ödenmediğine ilişkin kayıtlar belirleyici olur.
Tenkis mi, Muvazaa mı?
Uygulamada saklı pay mirasçısı, aynı devir işlemine karşı farklı hukuki nitelendirmelerle dava açabilir. Talebin tenkis olarak mı yoksa muvazaaya dayalı tapu iptali ve tescil olarak mı kurulacağı, hem sürelere hem de sonuca doğrudan etki eder. Talebin yanlış adlandırılması, süresi geçmemiş bir hakkın kullanılamamasına yol açabildiğinden bu tercih dilekçe yazılmadan önce yapılmalıdır.
Sonuç Yerine
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; miras dosyalarında aile yapısı, kazandırmaların tarihi ve tereke unsurları sonucu değiştirir. Ölümü öğrendikten sonra süreleri kaçırmamak için erken aşamada hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.