Miras dosyalarında birden çok üç aylık süre bulunması, uygulamada ciddi karışıklığa yol açar. TMK ve HMK çerçevesinde mirasın reddi, tereke defteri tutulması ve vasiyetnameye ilişkin işlemler farklı sürelere ve farklı mercilere tabidir. Bu rehber, vasiyetname bulunan dosyalarda hangi adımın hangi süre içinde ve nereye yapılacağını netleştirmeyi amaçlar.
Vasiyetnamenin açılması bir dava değildir
Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp ilgililere okunur. Bu işlem çekişmesiz yargı niteliğindedir; vasiyetnamenin içeriğinin geçerli sayılması anlamına gelmez. Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin bunu teslim etmemesi ayrı sorumluluk doğurabilir. Açılma ve tebliğ tarihleri, sonraki tüm sürelerin başlangıcı olduğundan dosyada ayrıca kaydedilmelidir.
Üç ayrı süreyi karıştırmayın
- Mirasın reddi: Yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar için vasiyetnamenin bildirildiği tarihten itibaren işleyen üç aylık süre söz konusudur. Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır.
- Tereke defteri: Defter tutulmasını isteme hakkı da süreye bağlıdır ve mirasın reddi süresini etkileyen sonuçlar doğurabilir.
- Vasiyetnamenin iptali ve tenkis: Bunlar çekişmeli davalardır; süreleri, vasiyetnamenin öğrenilmesi ve mirasçılık sıfatının bilinmesiyle ilişkilendirilir ve reddin üç aylık süresiyle aynı değildir.
İptal mi, tenkis mi
Vasiyetnameye itiraz edilirken talebin doğru seçilmesi gerekir. Şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı iddiaları iptal davasının konusudur. Buna karşılık vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı zedeliyorsa, istenecek şey tenkistir. İki talep birbirinin yerine geçmez; terditli olarak ileri sürülmediğinde, kabul edilebilecek bir talep sırf yanlış adlandırıldığı için sonuçsuz kalabilir.
Dosya hazırlığında kontrol edilecekler
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği temin edildi mi?
- Vasiyetnamenin türü (resmî, el yazılı, sözlü) ve şekil şartları incelendi mi?
- El yazılı vasiyetnamede tarih, yer ve imza unsurları eksiksiz mi?
- Ehliyet tartışılacaksa, ölüm öncesi döneme ait sağlık kayıtları ve raporlar toplandı mı?
- Terekedeki taşınmaz, banka ve şirket payı kayıtları çıkarıldı mı?
- Ölümden önce yapılan devirler, tenkis hesabı bakımından ayrıca listelendi mi?
Merci seçiminde tipik hata
Mirasın reddi, mirasçılık belgesi verilmesi ve tereke tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin görev alanındayken; vasiyetnamenin iptali, tenkis ve terekeye ait tapu iptali gibi çekişmeli talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise kural olarak murisin son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Bu ayrım gözetilmediğinde dosya görevsizlik veya yetkisizlikle gönderilir; bu arada hak düşürücü nitelikteki süreler işlemeye devam edebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Ölüm tarihi, vasiyetnamenin bildirim tarihi ve mirasçılık durumu hesabı doğrudan değiştirir; süreler kısa olduğundan vasiyetname size tebliğ edildiğinde vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırmanız önerilir.