Miras açıldığında mirasçıların önünde birbirine karışan iki ayrı takvim vardır: terekenin borçlarından kurtulmak için işleyen kısa süre ve saklı payın korunması için işleyen daha uzun süre. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki takvimin ayrı ayrı yönetilmemesi, mirasçıyı hem borçtan sorumlu bırakır hem de tenkis hakkını kaybettirir.
Reddi miras: üç ay ve çekişmesiz yargı
Yasal mirasçılar için süre kural olarak mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri andan; atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine bildirildiği andan itibaren üç aydır. Red beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu bir dava değil, çekişmesiz yargı işidir; bu nedenle husumet yöneltilecek bir karşı taraf aranmaz.
Hükmen red ile iradi reddin farkı
Tereke, ölüm anında borca batık durumdaysa miras kural olarak reddedilmiş sayılır. Bu durumda mirasçı, alacaklıların takibiyle karşılaştığında terekenin borca batık olduğunun tespitini ayrı bir dava ile ileri sürebilir ve bu yol üç aylık süreye bağlı değildir. Ancak mirasçı terekeye ait mallara sahip çıkmış, tasarrufta bulunmuş veya bunları kendi malvarlığına katmışsa red hakkını kaybeder. Bu yüzden süre dolmadan önce şu davranışlardan kaçınılmalıdır:
- Terekedeki taşınırları satmak, kullanmak veya devretmek
- Mirasbırakanın hesabından ödeme yapmak ya da alacak tahsil etmek
- Kira geliri toplamak veya kiracıya yeni sözleşme imzalatmak
- Bazı borçları seçerek ödemek
Saklı pay ihlalinde tenkis takvimi
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa tenkis davası gündeme gelir. TMK, bu davayı saklı pay hakkının zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her halde belirli bir üst süre içinde açılmak üzere sınırlar. Dava, mirasbırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Reddi miras beyanında bulunan kişinin ise mirasçılık sıfatı sona erdiğinden tenkis talep edemeyeceği unutulmamalıdır; iki yol arasındaki bu gerilim, karar öncesi mutlaka değerlendirilmelidir.
İki takvimi tek tabloda birleştirmek
- Ölüm tarihi ve öğrenme tarihi kayda geçirilir; ikisi farklıysa ispat aracı hazırlanır.
- Terekenin aktif ve pasifi kaba bir tabloyla çıkarılır; tereddüt varsa defter tutulması talep edilir.
- Tapu, banka ve trafik kayıtları için araştırma talepleri erkenden yapılır.
- Sağlararası devirlerin tarihi ve bedeli listelenir; bedelsiz devirler ayrı işaretlenir.
- Üç aylık süre dolmadan red/kabul kararı verilir, tenkis için ayrı bir hatırlatma konur.
Sık yapılan mercii hatası
Red beyanının asliye hukuk mahkemesine, tenkis talebinin ise sulh hukuk mahkemesine yöneltilmesi, dosyaların en çok gecikme yaşadığı noktadır. Üç aylık süre bu sırada işlemeye devam eder.
Buradaki anlatım genel niteliktedir; terekenin yapısı ve mirasçıların konumu farklı sonuçlar doğurabilir. Ölüm tarihinden itibaren süre işlediğinden, karar vermeden önce dosyanızı bir hukukçuyla incelemeniz yerinde olur.