Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçının saklı payını zedelediğinde iki farklı dava gündeme gelir: tenkis ve tereke üzerindeki ortaklığın giderilmesi. Bu iki talebin görevli mahkemesi, tabi olduğu süre ve ispat yükü aynı değildir. İkisini tek dilekçede toplamak, en sık rastlanan usul hatalarından biridir.
İki Talep, İki Farklı Mahkeme
- Tenkis talebi: saklı payın ihlaline dayanan bu dava genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Ortaklığın giderilmesi: terekedeki mallar üzerindeki paylaşım talebi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Mirasçılık belgesinin alınması veya iptali: talebin niteliğine göre farklı mercilere yönelir.
- Terekenin tespiti ve koruma önlemleri: ayrı bir talep olarak sulh hukuk mahkemesinden istenir.
Yetkide Belirleyici Olan: Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, çoğu zaman miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesindedir ve bu kural taraf anlaşmasıyla değiştirilemez. Mirasçıların yaşadığı yer, taşınmazın bulunduğu yer veya bankanın şube adresi yetki tayininde tek başına belirleyici olmaz. Dilekçe hazırlanırken son yerleşim yerinin nüfus ve adres kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir.
Tenkiste Süre Riski
Türk Medeni Kanunu, tenkis davası için hak düşürücü süreler öngörür: saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süre ile her hâlde işleyen on yıllık süre. Bu süreler hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir; karşı tarafın ileri sürmesi beklenmez. Uygulamada tartışma çoğu zaman öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği üzerinde yoğunlaşır. Bu nedenle tapu sorgusunun yapıldığı tarih, banka bilgilerinin temin edildiği yazışmalar ve aile içi bildirimler tarihleriyle birlikte saklanmalıdır.
Delil Toplama Sırası
- Miras bırakanın adına kayıtlı taşınmazların geriye dönük tapu kayıtlarını çıkarın.
- Devir işlemlerinin bedelli mi bedelsiz mi olduğunu, ödeme kayıtları üzerinden araştırın.
- Muvazaa iddiası varsa, devir tarihindeki rayiç değer ile gösterilen bedeli karşılaştırın.
- Banka hesap hareketlerini ve varsa vasiyetname veya miras sözleşmesini dosyaya ekleyin.
- Terekeye dahil borçları ve yapılan ödemeleri ayrı bir listede toplayın.
Denkleştirme ile Tenkisi Ayırmak
Mirasçılara sağlığında yapılan kazandırmalarda gündeme gelen denkleştirme talebi, tenkisten farklı koşullara tabidir ve farklı bir hesap yöntemi gerektirir. Talebin hukuki nitelendirmesi yanlış yapıldığında, dosya doğru mahkemede açılmış olsa bile istenen sonuç alınamaz. Bu nedenle dilekçede talebin dayandığı hukuki sebep açıkça belirtilmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel nitelikte olup, terekenin kapsamı ve devir işlemlerinin tarihleri değerlendirmeyi değiştirir. Süreler kısa ve kesin olduğundan, saklı payın zedelendiğine dair bir şüphe doğduğunda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.