Miras uyuşmazlıklarında vasiyet bırakılmış olması, mirasçının payını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TMK, belirli mirasçılara mahfuz-payı güvencesi tanır ve bu payı zedeleyen tasarrufların indirilmesini mümkün kılar. Ancak bu koruma kendiliğinden işlemez: talep edilmesi, doğru mercie yöneltilmesi ve süresinde ileri sürülmesi gerekir.
Vasiyetnamenin Açılması Ayrı, Tenkis Ayrı Dosyadır
Vasiyetnamenin resmen açılıp ilgililere okunması ve mirasçılık belgesi düzenlenmesi, çekişmesiz nitelikteki işlemlerdir ve bunlar için izlenen yol ile vasiyetnamenin iptali veya tenkis talepleri için izlenen yol aynı değildir. Uygulamada sık görülen hata, açılma dosyasına yazılan bir beyanın dava yerine geçtiğinin sanılmasıdır. Beyanın tutanağa geçmesi, sürenin durduğu anlamına gelmez.
Talebin Adı Sonucu Belirler
İptal talebi, vasiyetnamenin şekle aykırılığı, ehliyetsizlik ya da iradeyi sakatlayan hâllere dayanır ve tasarrufun tamamen ortadan kalkmasını hedefler. Tenkis talebi ise tasarrufun geçerliliğini kabul eder, yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. Muvazaalı devirlere yönelik iddialar ise bunlardan farklı bir hukuki temele oturur. Aynı dosyada bu üç yol birbirinin alternatifi olarak, hangi sırayla ileri sürüldüğü açıkça yazılarak kurgulanmalıdır.
Yetki ve Zamanlama
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri belirlenir; yer bakımından yetki bu noktaya bağlıdır.
- Ölüm tarihi, vasiyetnamenin açıldığı tarih ve öğrenme tarihi ayrı ayrı kaydedilir.
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süre ile ölümden itibaren işleyen üst sınır birlikte hesaplanır.
- Terekedeki taşınmazlar için tapu kayıtları ve devir tarihleri çıkarılır.
- Mirasın reddi ihtimali varsa, bunun kendi kısa süresi bağımsız olarak takip edilir.
Terekeyi Görünür Kılan Belgeler
- Tapu ve araç kayıtları ile banka hesap dökümleri.
- Ölümden önceki yıllara ait devir, bağış ve satış işlemleri.
- Mirasbırakanın sağlık durumuna ilişkin kayıtlar; ehliyet tartışmasında belirleyici olabilir.
- Vasiyetnamenin aslı, düzenlendiği yer ve tanıkların kimliği.
- Terekenin korunmasına yönelik tedbir talebini gerektiren acil durumların yazılı özeti.
HMK usulü içinde yürüyen bu dosyalarda, talebin miktarının başlangıçta belirlenemediği hâller için öngörülen dava türleri de değerlendirilmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; terekenin kapsamı ve tarihler sonucu değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.