Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan hata, vasiyetnameden memnun olmayan mirasçının hangi davayı açacağını belirlemeden dilekçe yazmasıdır. Vasiyetname söz konusu olduğunda iptal, tenkis ve istihkak talepleri farklı şartlara, farklı sürelere ve farklı ispat yüküne tabidir. Yanlış seçilen dava türü yalnızca zaman değil, çoğu kez hakkın kendisini kaybettirir.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması ve ilgililere tebliğ edilmesi, çekişmesiz bir işlemdir. Bu aşamada esasa ilişkin bir karar verilmez. Ancak tebliğ tarihi kritik öneme sahiptir; itiraz ve dava süreleri çoğunlukla bu tarihe bağlanır. Bu nedenle tebliğ evrakı saklanmalı ve tarih takvime işlenmelidir.
Dava Türünü Seçmek
- İptal talebi: Şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da hukuka aykırılık iddiasına dayanır. El yazılı vasiyetnamede tarih ve imza unsuru ilk kontrol edilecek noktadır.
- Tenkis talebi: Vasiyetname geçerlidir ancak saklı pay ihlal edilmiştir. Burada amaç vasiyetnameyi ortadan kaldırmak değil, tasarrufu saklı pay sınırına çekmektir.
- Miras sebebiyle istihkak: Terekedeki bir mal fiilen başkasının elindeyse gündeme gelir.
- Muvazaa iddiası: Sağlararası devirlerle mirastan mal kaçırıldığı ileri sürülüyorsa ayrı bir hukuki temele dayanır ve vasiyetname davasıyla karıştırılmamalıdır.
Yetki ve Süre
Terekeye ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyici olabildiğinden, HMK'nın yetki kuralları dava açılmadan önce kontrol edilmelidir. TMK, iptal ve tenkis talepleri bakımından öğrenme anına bağlı süreler öngörür; bu süreler kaçırıldığında talep esasen haklı olsa dahi dinlenmez. Birden fazla mirasçının bulunduğu dosyalarda dava arkadaşlığı ve husumetin doğru yöneltilmesi de ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Vasiyetnamenin türü belirlenir: resmî, el yazılı veya sözlü.
- Açılma ve tebliğ tarihleri belgeyle sabitlenir.
- Mirasbırakanın son dönem sağlık kayıtları ehliyet tartışması bakımından derlenir.
- Tereke listesi çıkarılır; sağlararası devirler tarih sırasıyla eklenir.
- Talep, iptal mi tenkis mi olduğu açıkça yazılır; gerekiyorsa kademeli olarak ileri sürülür.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Her terekenin yapısı ve aile ilişkileri farklı sonuç doğurur; dava türü seçilmeden önce belgelerin bir hukukçuyla incelenmesi gerekir.