Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar arasında kendiliğinden bir miras ortaklığı doğar. Bu ortaklık çözülmeden terekedeki taşınmazlar üzerinde tek başına tasarrufta bulunmak mümkün değildir. TMK ve HMK çerçevesinde izlenecek yol, terekenin yapısına ve mirasçıların ilk aylarda verdiği kararlara göre şekillenir.
Elbirliği mülkiyeti çözülmeden satış olmaz
Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir; bu nedenle bir mirasçının kendi payını tek başına devretmesi kural olarak sonuç doğurmaz. Öncelikle elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi ya da doğrudan paylaşma yoluna gidilmesi gerekir. Hangi yolun seçileceği, terekede taşınmaz dışında banka hesabı, şirket payı ya da borç bulunup bulunmadığına göre değişir.
Üç aylık süre nerede karşımıza çıkar
Mirasın reddi bakımından tanınan üç aylık süre, tereke planlamasının en kritik başlangıç noktasıdır. Süre yasal mirasçılar için ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Terekenin borca batık olabileceği durumlarda, süre dolmadan önce borç envanterinin çıkarılması gerekir. Bu aşamada terekeye ilişkin işlemlere girişilmesi, ret hakkının kullanılmasını tartışmalı hâle getirebilir.
Belge sırası ve tereke tespiti
- Mirasçılık belgesi temin edilir ve mirasçıların tamamı listelenir.
- Tapu, banka, sicil ve vergi kayıtlarından terekenin dökümü çıkarılır.
- Borçlar ve alacaklar ayrı bir tabloda toplanır.
- Terekede yönetim ihtiyacı varsa tereke temsilcisi atanması değerlendirilir.
- Paylaşma teklifi yazılı hâle getirilerek diğer mirasçılara iletilir.
Paylaşma davası ile satış suretiyle giderme arasındaki tercih
Mirasçılar anlaşabiliyorsa paylaşma sözleşmesi en hızlı çözümdür. Anlaşma sağlanamadığında açılacak dava, terekedeki malların aynen bölüştürülmesine ya da satılarak bedelin paylaştırılmasına yönelir. Tenkis veya muris muvazaası iddiası bulunan dosyalarda ise sıralama önem taşır; bu iddialar sonuçlanmadan yapılan paylaşma, sonradan yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.
Değerlendirme
Tereke dosyalarında zaman, çoğu zaman en pahalı kalemdir. Yukarıdaki çerçeve genel bir yol haritasıdır; mirasçı sayısı, terekenin içeriği ve varsa vasiyetname somut olayda farklı bir sıralama gerektirebileceğinden uzman görüşüne başvurulmasında yarar vardır.