Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedelemişse, gündeme tenkis gelir. Tenkis talebi paylaşımın kendisinden farklı bir dava türüdür ve TMK ile HMK kurallarının birlikte okunmasını gerektirir. Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, hakkın varlığından değil, usule aykırı işlem ve yanlış dava kurgusundan kaynaklanır.
Tenkis, Paylaşım ve Tereke Tespiti Farklı Davalardır
Tereke tespiti terekeyi belirler, ortaklığın giderilmesi paylaşımı sağlar, tenkis ise saklı payı aşan kazandırmayı geri indirir. Bu üçünü tek dilekçede birbirine karıştırmak, taleplerden birinin usulden reddine yol açabilir. Doğru sıra genellikle terekenin ve kazandırmaların envanterinin çıkarılması, ardından saklı pay hesabının yapılması, en sonda paylaşımın istenmesidir.
Hesabın Kurulması: Neyi, Hangi Değerle
Saklı pay hesabı, ölüm anındaki mevcut terekeye eklenecek kazandırmalarla yapılır. Bu nedenle şu kalemler ayrı ayrı listelenmelidir:
- Miras bırakanın ölüm anındaki taşınır ve taşınmaz mevcudu ile banka hesapları
- Sağlararası devirler, bağışlamalar ve bedeli düşük gösterilmiş satışlar
- Ölüme bağlı tasarruflar ve vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar
- Terekeden indirilecek borçlar ve cenaze giderleri
Değerlendirme anı ile devir anı arasındaki fark, hesabı bütünüyle değiştirebilir. Bu yüzden her kazandırma için tarih, konu ve dayanak belge tek tabloda tutulmalıdır.
Davalıyı ve Dava Arkadaşlığını Doğru Belirlemek
Tenkis, kazandırma kendisine yapılan kişiye yöneltilir; tüm mirasçıların davalı gösterilmesi zorunlu değildir. Buna karşılık paylaşma ve ortaklığın giderilmesi taleplerinde mirasçıların tamamının davada yer alması gerekir. Husumetin yanlış yöneltilmesi, uzun süren yargılamanın sonunda esasa girilmeden ret kararıyla sonuçlanabilir.
Süre Yönetimi ve Sık Görülen Usul Kayıpları
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreyi takvime bağlamamak
- Mirasçılık belgesi alınmadan dava açıp eksikliği süresinde tamamlamamak
- Tapu, banka ve nüfus kayıtlarının celbini ön inceleme öncesinde istememek
- Değer tespiti için keşif ve bilirkişi talebini delil listesine yazmayı atlamak
- Def'i niteliğindeki savunmaları cevap süresi geçtikten sonra ileri sürmek
Uzlaşma Seçeneğinin Yeri
Miras uyuşmazlıkları çoğunlukla aile içi ilişkileri de etkiler. Terekede bölünmeye elverişli olmayan bir taşınmaz varsa, payın bedele çevrilmesi veya karşılıklı devir yoluyla anlaşma, satış yoluyla paylaşmadan daha korunaklı sonuç verebilir. Anlaşma metni yazılı ve tapu işlemine elverişli biçimde kurulmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; miras dosyalarında tek bir belge bile hesabı değiştirebildiğinden, kendi dosyanız için belgeler üzerinden ayrı bir hukuki inceleme yaptırmanızı öneririz.