Bir vasiyetnamenin varlığını öğrenen mirasçının karşılaştığı ilk soru hukuki değil pratiktir: ne yapmalıyım? Bu sorunun yanıtı, açılacak davanın türüne göre tamamen değişir. TMK bakımından vasiyetnamenin iptali ile tenkis birbirinin alternatifi değil, farklı sebeplere ve farklı sonuçlara bağlı iki ayrı yoldur. Yanlış seçim, hak sahibi olan mirasçının eli boş dönmesine yol açabilir.
Önce Vasiyetnamenin Açılması Aşaması
Vasiyetname ele geçtiğinde, hükümlerine katılınsın veya katılınmasın yetkili sulh hukuk mahkemesine teslim edilerek açılması ve ilgililere bildirilmesi gerekir. Bu aşama bir dava değil, tespit niteliğinde bir işlemdir; ancak sonraki süreler bakımından başlangıç noktası oluşturduğundan tebliğ tarihleri mutlaka kaydedilmelidir. Vasiyetnameyi saklamak veya bildirmemek, saklayanın hukuki durumunu zayıflatan bir davranış olarak değerlendirilebilir.
İptal Davası Hangi Hâllerde
- Vasiyetçinin tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddiası
- İradenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle oluştuğu iddiası
- Vasiyetnamenin kanunun aradığı şekil şartlarını taşımadığı iddiası
- İçeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olduğu iddiası
Ehliyetsizlik iddiasında dosyanın omurgasını sağlık kayıtları oluşturur: hastane epikrizleri, reçeteler, varsa vesayet dosyası ve düzenleme tarihine yakın tıbbi raporlar. El yazılı vasiyetnamelerde ise yazı ve imza incelemesi belirleyici olur.
Tenkis Davası Hangi Hâllerde
Vasiyetname geçerli olsa bile, saklı paylı mirasçının payına tecavüz ediliyorsa tenkis gündeme gelir. Burada amaç vasiyetnameyi ortadan kaldırmak değil, tasarrufu saklı payı koruyacak ölçüde indirmektir. Bu nedenle tenkis davasında hesap tartışması ağır basar; terekenin aktif ve pasifi, sağlığında yapılan kazandırmalar ve bunların değerleri birlikte değerlendirilir. Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler de bu hesaba dâhil edilebilir.
İki Yolu Birlikte Kurgulamak
Uygulamada sık görülen durum, iptal sebeplerinin ispatının zor olması ve dosyanın tenkis eksenine kaymasıdır. Bu ihtimal öngörülerek, iptal talebi ile birlikte kademeli olarak tenkis talebinin ileri sürülmesi değerlendirilebilir. HMK bakımından taleplerin kademeli kurulması, sonraki aşamada talep değişikliği ihtiyacını azaltır. Ancak her iki talebin de dayandığı vakıaların dilekçede ayrı ayrı ve karışmadan anlatılması gerekir.
Süre ve Tereke Yönetimi
Bu davaların tabi olduğu hak düşürücü süreler, öğrenme anına bağlanmıştır; bu yüzden vasiyetnamenin tebliğ tarihi dosyanın en kritik verisidir. Bu arada terekedeki malların üçüncü kişilere devredilmesi riski varsa, terekeye temsilci atanması veya tapu kaydına şerh gibi koruyucu tedbirler gecikmeden gündeme getirilmelidir.
Bu yazı genel çerçeve sunar; miras dosyalarında süreler öğrenme anına bağlı olduğundan, vasiyetname size tebliğ edilir edilmez bir hukukçuyla görüşmeniz gerekir.