Miras bırakanın ölümüyle terekede kendiliğinden bir elbirliği ortaklığı doğar ve bu ortaklık, mirasçılar aksini yapmadıkça sürer. Bu dönemde alınan ya da alınmayan kararların birçoğu üç aylık sürelere bağlıdır; süre kaçırıldığında geri dönüşü olmayan sonuçlar doğabilir. Aşağıda TMK ve HMK ekseninde, tereke sürecinin takvim mantığıyla nasıl kurulacağı ele alınmaktadır.
Ölüm Tarihinden İtibaren İlk Üç Ay Neden Belirleyici?
Mirasın reddi bakımından kanunda üç aylık bir süre öngörülmüştür. Yasal mirasçılar için bu süre kural olarak ölümü öğrenme anından, atanmış mirasçılar için ise atama tasarrufunun bildirildiği andan işlemeye başlar. Terekenin borca batık olup olmadığı bu süre içinde araştırılamazsa, mirasçı farkında olmadan borçlardan sorumlu hale gelebilir. Bu nedenle ilk hafta içinde banka hesapları, icra dosyaları ve vergi kayıtları taranmalıdır.
Tereke Envanteri: Paylaşımdan Önceki Zorunlu Adım
- Taşınmaz kayıtları, araç kayıtları ve şirket payları.
- Banka mevduatı, alacaklar ve kiralar; ölüm tarihindeki bakiyeler.
- Borçlar, kefaletler, devam eden icra takipleri.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı.
Terekenin resmî defterinin tutulmasının talep edilebildiği hallerde bu yola başvurulması, sorumluluğun kapsamını netleştirmesi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Elbirliği Mülkiyetinden Paylı Mülkiyete Geçiş Seçeneği
Mirasçılar doğrudan ortaklığın giderilmesi davası açabilecekleri gibi, önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini de isteyebilirler. Bu ara adım, özellikle bazı mirasçıların paylarını devretmek istediği dosyalarda süreci hızlandırır. Hangi yolun seçileceği, taşınmazın aynen bölünmeye elverişli olup olmadığına ve mirasçılar arasındaki mutabakat düzeyine göre belirlenmelidir.
Usule Aykırı İşlem Riskinin Doğduğu Noktalar
- Tüm mirasçıların davaya dahil edilmemesi; taraf teşkili tamamlanmadan yürüyen dosya sonuçsuz kalır.
- Mirasçılık belgesindeki pay oranlarının güncel olmaması, ara dönemde vefat eden mirasçının halefiyetinin atlanması.
- Terekeye dahil olmayan bir malvarlığının davaya konu edilmesi.
- Tereke mallarından birinin, ortaklık sürerken tek başına elden çıkarılmaya çalışılması.
Dava Aşamasında Takvimi Kim Yönetir?
Ortaklığın giderilmesi yargılamasında keşif, bilirkişi incelemesi ve satış aşaması birbirini izler. Bilirkişi raporuna itiraz için tanınan süre kaçırıldığında, aynen taksim ya da değer tespiti yönündeki itirazlar sonraki aşamada dinlenmeyebilir. Bu nedenle rapor tebliğinden itibaren yapılacak işlerin ayrı bir kontrol tarihi olarak takvime işlenmesi gerekir. Satış aşamasında ise satış memurluğu işlemlerine karşı şikâyet yolunun ayrı bir usule tabi olduğu unutulmamalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Mirasçı sayısı, terekenin yapısı ve ölüm tarihi süre hesabını doğrudan etkilediğinden, özellikle ret süresi işlerken vakit kaybetmeden bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.