Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar için iki ayrı takvim aynı anda işlemeye başlar. Bunlardan biri mirasçılık belgesinin alınması gibi süreye bağlı olmayan bir işlem, diğeri ise TMK'da üç ayla sınırlandırılmış olan mirasın reddi hakkıdır. Bu iki başlığın karıştırılması, borca batık bir terekenin farkına varılmadan kabul edilmesine yol açabilir.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı Herkes İçin Aynı Değildir
Yasal mirasçılar bakımından süre kural olarak ölümü öğrenme tarihinden, atanmış mirasçılar bakımından ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Mirasçının, miras bırakanın ölümünden geç haberdar olduğu veya mirasçılık sıfatını sonradan öğrendiği durumlarda başlangıç tarihi ayrıca tartışılır. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına ölüm tarihi değil, öğrenme tarihi ve bunun nasıl kanıtlanacağı yazılmalıdır.
Mirasçılık Belgesi: Noter mi, Sulh Hukuk Mahkemesi mi
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak bazı durumlarda noter yolu kapalıdır ve doğrudan mahkemeye başvurmak gerekir:
- Mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişilerin bulunması.
- Nüfus kayıtlarının mirasçılık ilişkisini açıkça göstermemesi.
- Soybağına, evlat edinmeye veya tanımaya ilişkin tartışma bulunması.
- Daha önce alınmış bir belgenin iptali veya değiştirilmesinin istenmesi.
Ret Kararı Vermeden Önce Terekenin Fotoğrafı
Mirasın reddi geri alınamayan bir işlem olduğundan, karar öncesinde terekenin aktif ve pasifi görülebilmelidir. Üç aylık süre kısa olduğu için bu inceleme ilk günlerde başlatılmalıdır: tapu ve araç kayıtları, banka hesap dökümleri, kredi ve kefalet ilişkileri, devam eden icra takipleri ve vergi borçları ayrı ayrı sorgulanmalıdır. Tereke hakkında yeterli bilgi edinilemiyorsa, defter tutulması talebi ile terekenin resmi olarak yazımı istenebilir; bu yol, karar için gereken zamanı kazandırır.
Ret İradesini Zedeleyen Davranışlar
Mirasçının, terekeye ilişkin olağan yönetimi aşan işlemler yapması ret hakkını kullanmasını engelleyebilir. Bu kapsamda taşınmazın satılması, banka hesabından kişisel harcama yapılması veya araçların devri gibi işlemler risklidir. Buna karşılık cenaze giderlerinin karşılanması ya da terekenin korunması için yapılan zorunlu masraflar farklı değerlendirilir. Süre içinde beyanda bulunulmaması hâlinde mirasın kabul edilmiş sayılacağı ise HMK usulüne göre yürütülecek sonraki davaların çerçevesini belirler.
İlk Üç Ay İçin Adım Sırası
- Ölüm ve öğrenme tarihlerinin yazılı olarak tespiti.
- Mirasçılık belgesinin alınacağı merciin belirlenmesi.
- Tereke araştırmasının kayıt sorgularıyla tamamlanması.
- Gerekiyorsa defter tutulması talebinin sunulması.
- Ret, kabul veya resmi tasfiye tercihinin süresinde bildirilmesi.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; mirasçı sayısı, terekenin yapısı ve yabancılık unsuru somut olayda usulü değiştirebilir. Üç aylık süre işlemeye başladığından, kayıt araştırmasını bir hukukçu eşliğinde vakit kaybetmeden yürütmek önemlidir.