Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedelemişse tenkis davası gündeme gelir. Bu davada esasa ilişkin haklılık ne kadar güçlü olursa olsun, süre kuralları yanlış hesaplandığında talep dinlenmez. TMK ve HMK çerçevesinde ilerleyen süreçte sürenin ne zaman başladığı, çoğu dosyada asıl tartışma konusudur.
Sürenin Başlangıcını Belirleyen Olay
Tenkis talebi için öngörülen süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği anda işlemeye başlar ve bu andan itibaren bir yıllık süre söz konusudur. Ayrıca mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst sınır bulunur; vasiyetnamelerde bu üst sınır vasiyetnamenin açılma tarihinden hesaplanır. Öğrenme anının belirlenmesi soyut bir mesele değildir: tapu kaydının çıkarıldığı tarih, veraset ilamının alındığı gün, banka hesap dökümünün temin edildiği zaman veya mirasçılar arasında yapılan yazışmalar bu anı gösteren somut verilerdir. Öğrenme tarihine ilişkin delil sunulmadığında, süre karşı tarafın iddia ettiği erken tarihten hesaplanabilir.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabi
- Vasiyetname ile yapılan ölüme bağlı tasarruflar.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı ve saklı payı zedeleyen bağışlamalar.
- Görünürde satış olarak yapılan, gerçekte karşılıksız devir niteliği taşıyan işlemler.
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümündeki, edimler arasında ciddi dengesizlik bulunan devirler.
- Sigorta ve benzeri kazandırmalarda mirasçının payını etkileyen kısımlar.
Muris Muvazaası ile Tenkis Arasındaki Ayrım
Aynı devir işlemi için hem muvazaa hem tenkis iddiası gündeme gelebilir; ancak bu iki yolun şartları, sonuçları ve süre rejimi farklıdır. Muvazaa iddiası devrin baştan geçersiz olduğu esasına dayanırken, tenkis geçerli bir kazandırmanın saklı pay ölçüsünde indirilmesini amaçlar. Dilekçede bu iki iddia birbirine karıştırıldığında, talep sonucu ile hukuki sebep uyumsuz kalır. Terditli, yani kademeli talep kurulması bu riski azaltır; öncelikle hangi iddianın ileri sürüldüğü açıkça belirtilmelidir.
Hesaplamanın Dayanacağı Belgeler
- Miras bırakanın malvarlığını gösteren tapu, araç ve şirket pay kayıtları.
- Devir tarihlerindeki değerleri ve devrin karşılığını gösteren belgeler.
- Banka hesap hareketleri ve para transferlerine ilişkin dekontlar.
- Veraset ilamı ile saklı pay oranlarının hesaplanmasına esas nüfus kayıtları.
- Varsa daha önce yapılmış paylaşım veya feragat belgeleri.
Dava Açılırken Sık Yapılan Usul Hataları
Tenkis, davalıya karşı ve zedelenen pay ölçüsünde talep edilir; tüm kazandırmaların topluca iptali biçiminde kurulan talep amacı aşar. Kazandırmadan yararlanan kişilerin tamamının davaya dahil edilmemesi, harca esas değerin belirsiz bırakılması ve ıslah imkanının zamanında kullanılmaması diğer sık görülen sorunlardır. Değer artışı ihtimali gözetilerek talebin sonradan artırılabilecek biçimde kurulması, hak kaybını önler.
Yukarıdakiler genel bilgi amaçlıdır; her terekenin yapısı ve kazandırmaların niteliği süre hesabını doğrudan etkiler. Öğrenme tarihiniz tartışmalıysa vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.