Vasiyetname bırakılmış bir terekede paylaşım, yasal mirasçılık düzeninden farklı bir sıra izler: önce ölüme bağlı tasarrufun şekli ve kapsamı netleşir, sonra tereke fiilen bölüşülür. Bu iki aşamanın karıştırılması, uygulamada en çok görülen usul kaybının kaynağıdır. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde, vasiyete dayalı paylaşımda hangi işlemin hangi sırayla yapılması gerektiği ele alınmaktadır.
Vasiyetnamenin Türü Bütün Usulü Belirler
Türk Medeni Kanunu, resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü koşullara özgü sözlü vasiyetname olmak üzere farklı biçimler tanır. Her birinin geçerlilik şartları ayrıdır; el yazılı vasiyetnamede metnin bütünüyle mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması, tarih ve imza taşıması aranırken, resmî vasiyetnamede memur ve tanık düzeni öne çıkar. Dosyaya başlarken ilk yapılacak iş, elde bulunan belgenin hangi türe girdiğini ve o türün şekil şartlarını fiilen taşıyıp taşımadığını belirlemektir. Bu tespit yapılmadan açılan bir dava, çoğu zaman yanlış hukuki nitelendirme üzerine kurulur.
Açılma ve Tebliğ Aşamasında Doğan Kayıplar
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılır, ilgililere okunur ve tebliğ edilir. Bu işlem tek başına vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez; yalnızca içeriğin ilgililere duyurulmasını sağlar. Buradaki en kritik nokta, dava açma sürelerinin çoğunlukla tebliğ ya da öğrenme anına bağlanmasıdır. Tebligatın hangi adrese, hangi tarihte ve kime yapıldığı; tebliğ evrakının usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği dosyanın başında incelenmelidir. Usulsüz bir tebligat, sonradan sürenin işlemediği iddiasının dayanağı olabileceği gibi, aksi durumda hak kaybına da yol açar.
İptal Talebi ile Tenkis Talebi Aynı Şey Değildir
Şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya iradeyi sakatlayan hâller ileri sürülüyorsa yol iptaldir. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paya el atıyorsa yol tenkistir. Uygulamada bu ikisi sıklıkla birbirinin yerine kullanılıyor ve talep sonucu yanlış kuruluyor. Doğru yaklaşım, ana talebi olayın kendi gerekçesine göre seçmek, diğerini kademeli talep olarak dosyaya eklemektir. Her iki yol da hak düşürücü nitelikte sürelere tabi olduğundan, sürenin başlangıç anını gösteren belge dosyanın ilk klasörüne konulmalıdır.
Tereke Fiilen Nasıl Bölünür
Vasiyetnamenin akıbeti belirlendikten sonra sıra paylaşıma gelir. Terekede taşınmaz varsa tapu kayıtları, üzerindeki şerhler ve varsa kira ilişkileri; banka hesapları varsa ölüm tarihindeki bakiyeler; borçlar varsa muacceliyet durumu ayrı ayrı çıkarılmalıdır. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanabiliyorsa paylaşma sözleşmesi, sağlanamıyorsa dava yoluyla paylaşım gündeme gelir. Vasiyet alacaklısının konumu ile mirasçı sıfatı da karıştırılmamalıdır; ikisinin talep yolu ve muhatabı farklıdır.
Dosya Açılmadan Önce Yapılacak Kontroller
- Vasiyetnamenin aslı nerede, noterde tescil kaydı var mı?
- Açılma kararı ve tebliğ tarihleri belgeyle sabit mi?
- Mirasçılık belgesi vasiyetname içeriğiyle uyumlu mu?
- Saklı paylı mirasçı var mı, tenkis ihtimali hesaplandı mı?
- Terekede satılması veya devredilmesi riskli mal varlığı için koruma tedbiri gerekiyor mu?
Vasiyetname uyuşmazlıkları, belge düzeni bozulduğunda esasa hiç girilmeden usulden sonuçlanabilir. Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme niteliğindedir; terekenin bileşimi ve tarih dizilimi her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, işlem yapılmadan önce dosyanın avukat gözüyle incelenmesi yerinde olur.