Tenkis, mirasbırakanın saklı paya tecavüz eden tasarruflarının kanuni ölçüye indirilmesini sağlayan özel bir taleptir. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, saklı pay hesabının kurulma sırasını ve tenkiste usule aykırı işlem nedeniyle yaşanan kayıpları ele alıyor.
Tenkisin Konusu Hangi Kazandırmalardır
Tenkis yalnızca vasiyetnameyi değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve saklı payı zedeleyen bazı sağlararası kazandırmaları da kapsayabilir. Buna karşılık her devir tenkise tabi olmaz; olağan hediye niteliğindeki kazandırmalar ile gerçek bir bedel karşılığı yapılan satışlar farklı değerlendirilir. Bu nedenle ilk iş, mirasbırakanın malvarlığı hareketlerini tarih sırasıyla listeleyip her biri için karşılık ilişkisinin bulunup bulunmadığını belirlemektir.
Hesabın Kurulma Sırası
- Ölüm anındaki mevcut terekenin aktif ve pasif kalemleri ayrı ayrı tespit edilir.
- Tenkise tabi kazandırmalar hesaba eklenerek farazi tereke oluşturulur.
- Mirasçıların kanuni miras payları, ardından saklı pay oranları belirlenir.
- Saklı paya tecavüz miktarı sayısal olarak ortaya konur.
- Tenkis, kanunda öngörülen sıraya göre önce ölüme bağlı tasarruflardan, sonra sağlararası kazandırmalardan en yeniden başlanarak uygulanır.
Tenkis ile Muvazaa Talebini Karıştırmamak
Uygulamada en sık görülen kurgu hatası, danışıklı devir iddiası ile tenkis talebinin aynı gerekçeyle yazılmasıdır. Danışıklı devir iddiasında işlemin gerçekte bağış olduğu ve görünürdeki satışın geçersizliği savunulur; tenkiste ise geçerli bir kazandırmanın saklı pay ölçüsünde indirilmesi istenir. İki talebin ispat konusu ve sonucu farklıdır. Dilekçede talep sırası ve kademeli talep ilişkisi açıkça kurulmazsa, taleplerden biri incelenmeden kalabilir.
Süre ve Usule Aykırı İşlem Riski
- Tenkis, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen ve her hâlde bir üst sınırla sınırlanan hak düşürücü süreye tabidir; süre res'en gözetilir.
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihe ilişkin tebligat kaydı, sürenin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
- Terekeye dâhil taşınmazlar için tedbir talebi gecikirse, dava sonucu fiilen uygulanamaz hâle gelebilir.
- Değerleme için bilirkişi talebinin süresinde ileri sürülmemesi, hesap kalemlerinin eksik kalmasına yol açar.
- Birden fazla lehtar varsa hepsinin davaya dâhil edilmemesi, kararın icra kabiliyetini zayıflatır.
Delil ve Değerleme Notları
Tenkis dosyasının omurgası belgedir: tapu devir kayıtları, banka hareketleri, ödeme dekontları, kira gelirleri ve varsa şirket pay devirleri. Değerlemede hangi tarihin esas alınacağı hesabı doğrudan etkilediği için bilirkişiye yöneltilecek sorular önceden yazılı hâle getirilmelidir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Tereke yapısı ve devir tarihleri her dosyada farklı bir hesap üretir; hesabınızı belgelerle birlikte bir hukukçuya kontrol ettirmenizde yarar vardır.