Bir vasiyetnamenin varlığını öğrenen mirasçının sorduğu ilk soru genellikle vasiyetin geçerli olup olmadığıdır. Oysa uygulamada belirleyici olan, saklı payın ihlal edilip edilmediği ve buna karşı hangi davanın hangi süre içinde açılacağıdır. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde yürüyen bu süreçte, doğru talep türünün seçilmemesi esasen haklı olan mirasçıyı sonuçsuz bırakabilir.
İptal mi, Tenkis mi
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, ehliyetsizlik ya da irade sakatlığı iddiası varsa iptal davası gündeme gelir. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte mirasçının kanunla korunan saklı payını aşıyorsa, tasarrufun aşan kısmının indirilmesi için tenkis davası açılır. İki dava farklı hukuki temele dayandığından, dilekçede talebin açıkça belirlenmesi gerekir. Terditli talep kurgusu mümkündür ancak her bir talep için ayrı ayrı sürelerin işlediği unutulmamalıdır.
Tenkis Davasında Süre
Saklı pay sahibi mirasçı, payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süre içinde dava açmalıdır. Bu sürenin yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen on yıllık bir üst sınır da bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışılır; vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın tebliğ tarihi bu yönden önemli bir dayanaktır. Süre hak düşürücü nitelikte olduğundan, davalı ileri sürmese de mahkemece dikkate alınır.
Tereke Hesabında Gözden Kaçanlar
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olabilecek karşılıksız kazandırmalar.
- Denkleştirmeye tabi olup terekeye eklenmesi gereken kalemler.
- Terekenin borçları ile cenaze ve tereke yönetimi giderleri.
- Taşınmazların ölüm tarihine göre değil, kanunda öngörülen esasa göre değerlendirilmesi.
- Sigorta ve benzeri hakların terekeye dâhil olup olmadığı.
Dava Öncesi Yapılması Gerekenler
- Mirasçılık belgesi temin edilerek mirasçı çevresi netleştirilir.
- Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması süreci takip edilir.
- Tapu, banka ve trafik kayıtları için kayıt araştırması yapılır.
- Tereke defteri tutulması veya tedbir talebi ihtiyacı değerlendirilir.
- Miras payının devri, feragat veya sulh ihtimalleri hesaplanır.
Usule Aykırı İşlemin Sonucu
Mirasçılardan yalnızca bir kısmına yöneltilen dava, zorunlu dava arkadaşlığı bulunan hâllerde eksik husumetten reddedilebilir. Aynı şekilde miras payı üzerinde yapılan sözleşmelerde şekil şartına uyulmaması, sonradan geçersizlik iddiasıyla tüm paylaşımı tartışmalı hâle getirir. Bu nedenle taraf teşkili ve şekil koşulları, esasa ilişkin hesaplamadan önce kontrol edilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bir çerçeve sunar. Tereke yapısı ve aile ilişkileri her dosyada farklı olduğundan, süre dolmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız önerilir.