Miras bırakanın ardından bırakılan tereke, bazen bir hak bazen bir yük anlamına gelir. Reddi miras kararı verirken saklı pay hesabının da gözden geçirilmesi gerekir; çünkü ret ile saklı payın korunması birbirini dışlayan sonuçlar doğurabilir. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, üç aylık pencerede alınacak kararı ve usul risklerini inceler.
Üç Aylık Süre Ne Zaman Başlar?
Mirasın reddi, kural olarak üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Sürenin başlangıcı yasal mirasçılar için ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri an; atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine bildirildiği andır. Bu ayrım, aynı terekede farklı mirasçılar bakımından farklı bitiş tarihleri doğurabilir. Yurt dışında yaşayan mirasçılarda öğrenme anının belgelenmesi ayrıca önem taşır.
Ret Kararının Saklı Paya Etkisi
Saklı pay, miras bırakanın ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarla dokunamayacağı asgari paydır ve tenkis davasıyla korunur. Mirası reddeden kişi mirasçılık sıfatını geçmişe etkili biçimde kaybettiğinden, saklı paya dayanan taleplerini de kural olarak ileri süremez. Bu nedenle terekede önemli bir bağış veya devir varsa, ret kararından önce tasarrufların tenkise tabi olup olmadığı incelenmelidir. Tenkis talebinin tabi olduğu süreler ayrıca kısadır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde tasarrufun açılmasından itibaren on yıllık süre işler.
Tereke Envanteri ve Borç Fotoğrafı
Borç durumu belirsizse doğrudan ret yerine resmî defter tutulması talep edilebilir. Defter tutma, mirasçıya terekenin gerçek tablosunu gördükten sonra karar verme imkânı tanır. Envanter hazırlanırken banka hesapları, kredi ve kefalet kayıtları, icra dosyaları, vergi borçları ve devam eden davalar birlikte taranmalıdır. Yalnızca taşınmaz kaydına bakarak verilen kararlar çoğu zaman eksik kalır.
Hükmen Reddi Ayıran İnce Çizgi
Miras bırakan ölümü anında ödemeden aciz hâlindeyse miras reddedilmiş sayılır; bu durum süreye bağlı olmaksızın her zaman ileri sürülebilir. Ancak mirasçı terekeye ait mallara sahiplenir gibi davranmışsa ret hakkını kaybedebilir. Cenaze giderlerinin karşılanması ile terekeden ödeme alınması arasındaki fark bu noktada belirleyicidir.
Usule Aykırı İşlem Riskleri
- Ret beyanının yetkili sulh hukuk mahkemesi yerine başka bir mercie yapılması
- Küçük veya kısıtlı mirasçılar için gerekli izin ve temsil işlemlerinin atlanması
- Ret sonrası sıranın kimlere geçtiğinin hesaplanmaması ve alt derece mirasçıların süresinin kaçırılması
- Terekeye ilişkin tasarruf sayılabilecek işlemlerin ret süresi içinde yapılması
- Tenkis ve ret taleplerinin aynı dilekçede çelişkili biçimde ileri sürülmesi
Yukarıdaki bilgiler genel nitelikte olup her terekenin yapısı farklıdır. Karar vermeden önce dosyanızın borç-alacak dengesi üzerinden ayrı bir hukuki inceleme yaptırmanız uygun olacaktır.