Bir vasiyetnamenin varlığını öğrenen mirasçı için ilk günler, sonraki tüm davaların zeminini kurar. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyetnamenin açılması, tebliği, itirazı ve iptali birbirini izleyen ama farklı mercilerde yürüyen aşamalardır. Bu aşamaların sırası bozulduğunda, esasen sakat bir vasiyetname kesinleşerek uygulanabilir hâle gelebilir.
Vasiyetname Ele Geçtiğinde İlk Adım
Vasiyetnameyi bulan veya elinde bulunduran kişi, geçerli olup olmadığına kendisi karar veremez; belgeyi gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme belgeyi açar, okur ve ilgililere bildirir. Vasiyetnameyi saklamak ya da yok etmek, mirasçılıktan yoksunluk sonucu doğurabilecek ağır bir davranıştır. Bu ilk adım atılmadan iptal davası açmak, açılıp okunmamış bir belge üzerinden yargılama yürütülmesi anlamına gelir.
Açılma ile İtiraz Süresinin İlişkisi
Vasiyetnamenin ilgililere tebliği, itiraz ve iptal takviminin başlangıcı bakımından belirleyicidir. İptal davası, iptal sebebinin ve vasiyetnamenin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süreye ve her hâlde ölümden itibaren işleyen çok daha uzun bir üst süreye tabidir. Kötü niyetli davalı bakımından bu üst süre daha da uzundur. Öğrenme tarihinin belgeyle ortaya konabilmesi, sürenin tartışıldığı dosyalarda tek başına sonucu değiştirir.
Üç Aylık Süreleri Karıştırmamak
- Mirasın reddi için tanınan üç aylık süre, vasiyetname iptaliyle ilgili değildir.
- Terekenin defterinin tutulması istemi de kendi kısa süresine tabidir.
- Vasiyetnameye itiraz, ret süresinin işlemesini durdurmaz.
- Borca batık tereke şüphesi varsa iptal davası düşünülürken ret süresi ayrıca takip edilmelidir.
Açılma Sulh Hukukta, İptal Asliye Hukukta
Vasiyetnamenin açılması ve okunması ile terekeye ilişkin koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinin işidir. Vasiyetnamenin iptali ise çekişmeli bir dava olup asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dilekçeyle her iki talebin tek mercie sunulması, görev yönünden ret sonucu doğurur; bu arada iptal süresi işlemeye devam eder ve tereke fiilen paylaşılabilir.
İptal İddiasının Delil Yapısı
- Şekle aykırılık iddiasında noter veya el yazısı vasiyetnamenin aslı incelenir.
- Ehliyetsizlik iddiasında ölüm öncesi sağlık kurulu ve hastane kayıtları toplanır.
- İrade sakatlığı iddiasında lehine kazandırma yapılan kişiyle ilişki belgelenir.
- El yazısı vasiyetnamede yazı ve imza incelemesi talep edilir.
- Tereke mallarının devrini engellemek için tedbir aynı anda istenir.
Bu metin genel çerçeve sunar; vasiyetnamenin düzenleniş biçimi ve öğrenme tarihi hem süreyi hem de ileri sürülecek sebepleri değiştirir. Belgenin tebliğini aldığınızda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.