Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçıların hakkını zedelediğinde başvurulacak yol tenkis davasıdır. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, saklı pay hesabını ve hak düşürücü sürenin işleyişini ele alıyor.
Saklı Pay ve Tasarruf Edilebilir Kısım
Kanun, altsoy, ana baba ve sağ kalan eş bakımından yasal miras payının belirli bir oranını saklı pay olarak korur. Mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe işlem yapabilir. Tenkis, bu sınırın aşıldığı kazandırmaların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini sağlar; kazandırmanın tümüyle geçersiz kılınması değil, ölçüsünün düzeltilmesi söz konusudur. Hesap yapılırken terekeye dâhil edilecek denkleştirme kalemleri de göz önünde tutulur.
Sürenin Başladığı An
Tenkis davası hak düşürücü süreye tabidir. Süre, saklı paylı mirasçının haklarının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar; ayrıca vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir üst süre bulunur. Öğrenme tarihi tartışmalı olduğunda, tapu kaydının ne zaman incelendiği ya da mirasçılık belgesinin ne zaman alındığı gibi somut olgular öne çıkar. Hak düşürücü süre mahkemece resen dikkate alınır; tarafın ileri sürmesine bağlı değildir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Miras sebebiyle açılan davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesindedir ve bu yetki kesindir. Görev bakımından tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve defter tutulması gibi işlemler sulh hukuk mahkemesinin alanına girer. Bu iki mahkemenin karıştırılması, dosyanın esasa girilmeden başka mahkemeye gönderilmesine ve zaman kaybına yol açar.
Delil Planı
- Mirasbırakanın tüm taşınmaz devirlerini gösteren tapu kayıt geçmişi.
- Banka hesap hareketleri ve önemli tutarlı transferler.
- Varsa vasiyetname ve miras sözleşmesi örnekleri.
- Devir tarihlerindeki değer tespitine ilişkin belgeler.
- Ölüm tarihindeki tereke mevcudunu gösteren kayıtlar.
Tenkis ile Muvazaa İddiasını Ayırmak
Bedelsiz kazandırmalarda tenkis, mal kaçırma amacıyla yapılan görünürde satışlarda ise muvazaa iddiası gündeme gelir. İki talebin şartları, süre rejimi ve sonuçları farklıdır. Dilekçede talebin hangisi olduğu net biçimde ortaya konmalı, gerektiğinde kademeli olarak ileri sürülmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; mirasçı sayısı, kazandırmanın türü ve tarihler hesabı bütünüyle değiştirebilir. Hak düşürücü süre nedeniyle konunun bir hukukçuyla erken aşamada görüşülmesi yerinde olacaktır.