Saklı payı zedelenen mirasçının önünde birden fazla dava türü vardır ve bunlar birbirinin yerine geçmez. TMK ile HMK düzeninde tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tereke işlemleri farklı mahkemelerde, farklı sonuçlarla görülür. Yanlış türün seçilmesi, hem görev itirazına hem de hakkın zaman içinde erimesine yol açar.
Tenkis mi, Tapu İptali mi?
Tenkis, murisin tasarruf edilebilir kısmı aştığı ölçüde kazandırmanın oranla indirilmesini sağlar; kazandırmanın kendisi kural olarak geçerlidir. Muris muvazaası iddiası ise, görünüşteki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı temeline dayanır ve tapunun iptali sonucunu hedefler. İlk yolda saklı pay oranıyla sınırlı bir sonuç, ikincisinde ise miras payı ölçüsünde bir sonuç doğar. Bu nedenle talep, olayın delil durumuna göre kurulmalıdır.
Hangi İş Hangi Mahkemede
- Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, defter tutulması gibi tereke işleri: sulh hukuk mahkemesi
- Tenkis talebi ve tapu iptali tescil istemleri: asliye hukuk mahkemesi
- Taşınmaza ilişkin taleplerde yer bakımından yetki: taşınmazın bulunduğu yer
- Mirasın reddi beyanı: sulh hukuk mahkemesine yapılır ve kendine özgü süreye tabidir
Delil Zincirini Kurmak
Tenkis ve muvazaa dosyalarında tartışma çoğunlukla murisin ekonomik ve sosyal durumu üzerinden yürür. Bu nedenle şu veriler bir arada sunulmalıdır: taşınmazların devir tarihleri ve akit tabloları, devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren banka kayıtları, murisin gelir ve sağlık durumu, devralanın ödeme gücü ile murisin diğer mirasçılarla ilişkisine dair tanık anlatımları. Terekenin tümü görülmeden yapılan hesap, çoğu zaman eksik kalır.
Süre ve Sıralama
- Miras bırakanın ölüm tarihi ve saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarih ayrı ayrı belirlenir; tenkis talebi süreye tabidir.
- Tereke envanteri çıkarılır; sağlararası kazandırmalar da listeye eklenir.
- Talep türü seçilir; koşulları varsa kademeli olarak ileri sürülür.
- Taşınmazların devri riskine karşı geçici koruma talebi değerlendirilir.
- Dava açıldıktan sonra tapu, banka ve nüfus kayıtlarının celbi için müzekkere talepleri zamanında yapılır.
Genel Bilgilendirme
Miras dosyaları çok sayıda taraf ve uzun bir zaman aralığı içerdiğinden, tek bir belgeye dayanan değerlendirmeler yanıltıcı olabilir. Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Kendi dosyanızda hangi talebin daha güçlü olduğunu belirlemek için tereke kayıtlarının bir hukukçuyla birlikte incelenmesi gerekir.