Miras bırakanın bıraktığı vasiyetname, çoğu zaman mirasçılar arasında ilk anlaşmazlığın kaynağıdır. Ancak vasiyetnameye yönelik itirazlar tek bir dava türüyle değil, TMK ve HMK çerçevesinde birbirinden farklı taleplerle ileri sürülür. Bu rehber, hangi iddianın hangi dava türüne ve hangi mahkemeye ait olduğunu ayrıştırmaktadır.
Önce Vasiyetnamenin Açılması
Vasiyetname ele geçtiğinde ilk işlem, geçerliliğinin tartışılması değil, sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere okunması ve tebliğidir. Bu aşama bir yargılama değil, tereke işlemidir. Buna rağmen sık yapılan hata, vasiyetnamenin iptalini de aynı dosyada istemektir. İptal talebi ayrı bir dava konusudur ve süresi, vasiyetnamenin tebliğ edilmesiyle birlikte işlemeye başlar.
Hangi İddia Hangi Davaya Ait
İtirazın içeriği dava türünü belirler:
- Şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı iddiaları vasiyetnamenin iptali davasına aittir.
- Saklı payın zedelendiği iddiası tenkis davasının konusudur; vasiyetname geçerli olsa bile açılabilir.
- Miras bırakanın sağlığında mal kaçırma amacıyla yaptığı devirler için muvazaa temelli tapu iptali ve tescil talebi gündeme gelir.
- Terekenin dağılmaması için terekenin tespiti ve gerektiğinde tedbir talebi ayrıca istenir.
Bu ayrım yapılmadan yazılan dilekçe, hem harç hem de görev bakımından sorun doğurur. İptal ve tenkis çoğunlukla asliye hukuk mahkemesinin görev alanındayken, terekeye ilişkin koruma tedbirleri sulh hukuk mahkemesinden istenir. Talebi yanlış mercie yöneltmek, hak düşürücü nitelikteki sürelerin işlemesine engel olmaz.
Yetki: Son Yerleşim Yeri Kuralı
Miras davalarında yetki, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlıdır. Mirasçıların kendi ikamet ettikleri yerde dava açması, yetki itirazıyla karşılaşarak dosyanın nakline ve takvim kaybına yol açar. Son yerleşim yeri tartışmalıysa nüfus kayıtları, adres beyanı ve sağlık başvuruları birlikte sunulmalıdır.
Ehliyet Tartışmasını Delillendirmek
Vasiyetnamenin iptalinde en sık dayanılan sebep, miras bırakanın ayırt etme gücünden yoksun olduğu iddiasıdır. Bu iddia soyut kaldığında sonuç vermez. Dosyaya sunulacak kaynaklar arasında hastane kayıtları, reçete geçmişi, nörolojik değerlendirme raporları, bakım hizmeti kayıtları ve vasiyet tarihine yakın dönemde yapılan diğer hukuki işlemler yer alır. Tanık anlatımı bu belgelerle desteklendiğinde anlam kazanır.
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği alınır.
- Vasiyetnamenin açılması dosyası ve tebliğ tarihi tespit edilir.
- İddia türüne göre iptal, tenkis veya muvazaa yollarından hangilerinin birlikte yürütüleceği belirlenir.
- Tereke malvarlığı için gerekiyorsa koruma tedbiri istenir.
- Süreler tebliğ tarihinden geriye doğru hesaplanarak takvime işlenir.
Miras dosyalarında bir talebin atlanması sonradan telafi edilemeyebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi terekenizde hangi davaların birlikte açılacağını bir hukukçuyla değerlendirmeniz uygun olur.