Miras bırakanın ardından ortaya çıkan bir vasiyetname, mirasçılar için çoğu zaman birden fazla hukuki yolu aynı anda gündeme getirir. Türk Medeni Kanunu bu yolları farklı sürelere ve farklı mahkemelere bağlamıştır; talebin adı yanlış konulduğunda dosya, esasa girilmeden süre veya görev yönünden kapanabilir.
Açılma, Tenfiz ve İptal Aynı Şey Değildir
Vasiyetnamenin açılıp ilgililere okunması, çekişmesiz nitelikte bir işlemdir ve sulh hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Bu işlem, vasiyetnamenin geçerli olduğunu tespit etmez; yalnızca içeriğin mirasçılara duyurulmasını sağlar. Vasiyetnamenin geçersizliği iddiası ise ayrı bir davanın konusudur. Mirasçıların en sık düştüğü yanılgı, açılma tutanağına yazdırılan bir şerhi itiraz yerine koymaktır. Şerh, süresi içinde açılması gereken davanın yerini tutmaz.
Hangi Talep, Hangi Yolla İleri Sürülür?
- İptal: Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya hukuka ve ahlaka aykırı içerik iddiasına dayanır; belirli bir süre içinde açılması gerekir.
- Tenkis: Vasiyetname geçerli olsa bile saklı paya tecavüz edildiğinde, tasarrufun saklı payı zedeleyen kısmının indirilmesi istenir.
- Tereke tespiti ve koruma tedbirleri: Mal varlığının bilinmediği veya kaçırılma riski bulunduğu hâllerde öne alınması gereken adımdır.
- Mirasçılık belgesinin iptali: Vasiyetnameyle çelişen bir belge varsa ayrıca gündeme gelir.
Süre Türlerini Ayırmak
Miras hukukunda hak düşürücü süre ile zamanaşımı farklı sonuçlar doğurur. Hak düşürücü süre geçtiğinde hak kendiliğinden sona erer ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir; zamanaşımında ise karşı tarafın def'i ileri sürmesi gerekir. Ayrıca sürenin başlangıcı her talep için aynı değildir: kimi hâlde vasiyetnamenin öğrenilmesi, kimi hâlde saklı payın zedelendiğinin bilinmesi esas alınır. Bu nedenle takvim, ölüm tarihi üzerinden değil, her talep için ayrı ayrı kurulmalıdır.
İspatın Zorlaştığı Noktalar
Ehliyetsizlik iddiasında, tasarruf anına ilişkin sağlık kayıtları belirleyicidir; ölümden sonra elde edilmesi güçleşen bu belgelerin erken talep edilmesi gerekir. El yazılı vasiyetnamelerde yazının aidiyeti teknik incelemeye konu olabilir. Resmî vasiyetnamede ise tanıkların durumu ve şekil şartlarının yerine getirilip getirilmediği incelenir. Terekedeki taşınmazlara ilişkin tapu kayıtları ile banka hareketlerinin, dava açılmadan önce toplanması dosyanın seyrini kolaylaştırır.
Not
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Miras dosyalarında talebin adlandırılması ve zamanlaması sonucu doğrudan etkilediğinden, vasiyetnamenin okunmasının ardından gecikmeden bir hukukçuyla değerlendirme yapılması önerilir.