Miras işlerinde en sık yaşanan sorun, belgelerin yanlış olması değil sıranın karışmasıdır. Mirasçılık belgesi alınmadan yapılan işlemler, ret süresi geçtikten sonra fark edilen borçlar ve yanlış mahkemede açılan davalar aynı dosyayı yıllarca uzatabilir. Bu rehber, veraset ilamından fiilî paylaşıma uzanan hattı sırasıyla ele alıyor.
Belgeyi noterden mi, mahkemeden mi almalı?
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden talep edilebilir. Ancak mirasçılar arasında yabancı uyruklu bulunması, nüfus kayıtlarının belirsiz olması ya da mirasçılık sıfatının çekişmeli olması gibi hâllerde belge sulh hukuk mahkemesinden istenir. Noterden ret alındıktan sonra mahkemeye gitmek zaman kaybettirir; başvurudan önce kayıt yapısı incelenmelidir.
Belgeden önce düşünülmesi gereken: mirasın reddi
Terekede borç ağırlıklı bir tablo varsa, mirasın reddi için tanınan süre kısa ve hak düşürücüdür. TMK bu süreyi mirasçının ölümü ve mirasçılığını öğrendiği andan başlatır. Süre içinde terekeye ilişkin tasarrufta bulunmak, reddi imkânsız hâle getirebilir. Bu nedenle taşınmaz devri veya banka hesabı hareketi öncesinde tereke tablosu çıkarılmalıdır.
Paylaşım hangi davayla yürür?
Paylaşım talebi tek bir dava değildir. Fiilî bölüşme sağlanamıyorsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir ve bu talep sulh hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık saklı payın ihlali iddiasıyla tenkis, muvazaalı devir iddiasıyla tapu iptali ve tescil talepleri asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer. Aynı dilekçede toplanan farklı nitelikteki talepler görev yönünden ayrılabilir.
Belgede hata varsa
Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz; içeriğinin gerçeği yansıtmadığı iddiasıyla iptali istenebilir. Bu talep, belgeyi veren mercie yeniden başvurmakla değil dava yoluyla ileri sürülür. Payların yanlış gösterildiği bir belgeye dayanarak yapılan tapu işlemleri sonradan çekişme kaynağı olur.
Zaman çizelgesi kurmak
- Ölüm tarihi ve öğrenme tarihinin ayrı ayrı kaydı
- Ret süresinin takvime işlenmesi
- Tereke envanteri: taşınmaz, hesap, ortaklık payı, borç
- Devir öncesi vergi ve harç yükümlülüklerinin kontrolü
- Talep türüne göre görevli mahkemenin belirlenmesi
Metin genel bilgilendirme amacı taşır. Mirasçı sayısı, terekenin bileşimi ve önceki devirler tabloyu tümüyle değiştirebilir; adım atmadan önce dosyaya özgü bir değerlendirme almanız önerilir.