Tenkis, saklı paylı mirasçının payına yapılan tecavüzün giderilmesini sağlayan özel bir yoldur ve TMK ile HMK çerçevesinde kendine özgü bir süre rejimi taşır. Reddi miras ya da muvazaaya dayalı tapu iptali talepleriyle karıştırıldığında, dosya çoğu kez esasa girilmeden kaybedilir.
Tenkis mi, Muvazaa mı: İlk Ayrım
Mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği hâlde satış gibi gösterdiği devirler ile saklı payı zedeleyen gerçek bağışlamalar farklı taleplere konu olur. Birincisinde iddia işlemin görünürdeki niteliğine yöneliktir; ikincisinde işlem geçerlidir ancak saklı pay oranında indirim istenir. Talebin adı yanlış konulduğunda ispat yükü de yanlış tarafa oturur. Dilekçede terditli talep kurulması, bu riski azaltan bir tekniktir.
Sayaç Ne Zaman Başlar
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir; süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle işlemeye başlar ve her hâlde daha uzun bir azami süreyle sınırlıdır. Bu nedenle dosyada öncelikle şu tarihler netleştirilir:
- ölüm tarihi ve veraset ilamının alındığı tarih,
- vasiyetnamenin açılıp okunduğu ve mirasçıya tebliğ edildiği tarih,
- tapu kayıtlarının incelenerek devirlerin öğrenildiği tarih,
- tereke tespiti yapılmışsa raporun tebliğ tarihi.
Öğrenme anı somut belgelerle desteklenmezse, karşı tarafın süre defi karşısında savunma zayıflar.
Görev ve Yetki
Tenkis talebi asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Taşınmazın aynına ilişkin sonuç doğuran talepler bakımından yer yönünden kesin yetki kuralları devreye girebileceğinden, dava açılmadan önce bu kontrol yapılmalıdır. Terekenin tespiti veya miras ortaklığına temsilci atanması gibi talepler ise ayrı usullere tabidir ve tenkis dilekçesine eklenmesi doğru sonuç vermez.
Hesabın Kurulması
- Terekenin ölüm anındaki aktif ve pasif dökümü çıkarılır.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler tarih ve bedelleriyle listelenir.
- Saklı pay oranları mirasçı sıfatlarına göre belirlenir.
- Tenkise tabi kazandırmalar, kanunda öngörülen sıraya göre değerlendirilir.
- Değer tespiti için taşınmazlarda güncel kıymet takdiri istenir.
Defi Olarak Tenkis
Saklı paylı mirasçı davalı konumundaysa, tenkis talebini defi yoluyla ileri sürebileceği hâller bulunur. Bu imkânın gözden kaçırılması, süre geçmiş dosyalarda savunma alanını daraltır. Bu nedenle husumetin yönü belirlenirken hem dava hem defi ihtimali birlikte değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi sunar; terekenin yapısı, yapılan devirlerin niteliği ve öğrenme tarihleri sonucu doğrudan etkiler. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, devirleri fark ettiğiniz anda hukuki değerlendirme almanız önem taşır.